الدراسه فی اللغه العربیه

بسم الله الحكيم   المقدمه2------------------- الاغراء--------------3 أبوالفضل السّکری ناقل الأمثال الفارسیة إلی العربیة--------------------5 فاطمه  زهرا  درشعر دوره عباسی-----7 الدراسة-------------8 شعرابوامیمه----------11 منادا--------------17 الابل--------------18 ادب مقارن---------20 المفاعیل-----------26 دراسه الطلاب--------29 الدرس الثالث عربی2-------32                                                                                       بسم الله الحكيم   الفصلية التعليمة لقسم اللغة العربية  محافظة سمنان                         سال 1391-1390     المدير التنفيذي: حسنعلي شربتدار       رئيس التحريرية: محمد مومني         نرجوان تساعدو نا بالمقالات العلمية                                                                               إغراء     "إغراء" مصدر باب "إفعال" از ماده­ی "غری" و در لغت به معنای شیفته و علاقه‏مند گردانیدن است. در اصطلاح نحو، "إغراء" عبارت است از توجه دادن مخاطب بر امر محبوب جهت انجام آن، با نصب امر محبوب به فعل محذوفِ ‌"إلزم" و مانند آن؛مانند: «الوفاءَ»؛ در این مثال "الوفاءَ" امر محبوب و مفعول­به برای فعل محذوف (إلزام) است؛ تقدیر عبارت "إلزم الوفاءَ" بوده است.   وجه نامگذاری   معنای لغوی إغراء (علاقه‏مند گردانیدن) در معنای اصطلاحی لحاظ شده است به این بیان که متکلم با توجه دادن مخاطب بر امر محبوب به جهت انجام آن، در واقع مخاطب را علاقه‌مند به آن امر گردانیده است. اما با توجه به دو قید "نصب امر محبوب" و "حذف عامل نصب" در تعریف اصطلاحی معلوم می‌شود که إغراء در معنای لغوی اعمّ از إغراء در اصطلاح نحو بوده و مواردی که عامل نصب در کلام ذکر می‏شود و یا امر محبوب، مرفوع است، إغراء اصطلاحی نبوده اگر چه إغراء به معنای لغوی بر آن صدق می‌کند.   جایگاه "إغراء"   در تبیین مبحث "إغراء" در میان عالمان نحو، دو رویکرد مشاهده می‌شود؛ گروهی در مباحث "مفعول‏به" بعد از تبیین "اصل ذکر عامل مفعول‏به"، از موارد وجوب حذف عامل آن بحث کرده و "إغراء" را در کنار "تحذیر"، "اختصاص" و "اشتغال"، به عنوان یکی از موارد وجوب حذف عامل مفعول‏به، به شمار آورده‌اند. در مقابل گروهی دیگربعد از باب "توابع" در کنار مباحث "نداء" به بررسی مبحث "إغراء" پرداخته‌اند.   ذکر این نکته قابل توجه است که با وجود اختلاف "إغراء" و "تحذیر" در معنا، اما در احکام با هم مساوی بوده و از این رو عالمان نحو این دو را در کنار هم ذکر می‌کنند.   شرط تحقق "إغراء"   همانطور که در تعریف إغراء و وجه نامگذاری آن بیان شد در تحقق إغراء اصطلاحی دو شرط لازم است: 1.  حذف عامل؛ از این رو مثال "إلزم الوفاءَ" إغراء اصطلاحی نمی‌باشد. 2.  نصب مغری­به؛ از این رو در صورتی که مغری‏به در کلام مرفوع باشد از إغراء اصطلاحی خارج بوده بلکه می‌توان آن را مبتدائی دانست که خبر آن محذوف است؛مانند: "الاعتدالُ"؛ در این مثال "الاعتدال" مبتدا و مرفوع واقع شده و خبر آن (مطلوبٌ) حذف شده است؛ تقدیر عبارت "الاعتدالُ مطلوبٌ" بوده است.   ارکان "إغراء" تهيه كننده :مهديه صفايي   إغراء از سه رکن تشکیل شده است: .    مُغْرِی­؛ منظور از "مُغْرِِی" متکلّم است که قصد توجه دادن به مخاطب را دارد. 2.    مُغْرَی؛ منظور از "مُغْرَی" مخاطب است که مورد توجه متکلّم است. 3.  مُغْرَی­به؛ منظور از "مُغْرَی­به" امر محبوبی است که متکلّم قصد دارد مخاطب را به آن متوجه سازد.   اَشکال "مُغْرَی­به"   مغری‏به در کلام به سه شکل به کار می‌رود:   .    مکرّر؛ مانند: «أخاک أخاک»؛ در این مثال "أخاک" مغری‏به و مکرّر واقع شده است. 2.  معطوف­علیه و معطوف؛مانند: «الصلاةَ و الصومَ»؛ در این مثال "الصلاة" و "الصوم" مغری‏به و به ترتیب معطوف‏علیه و معطوف واقع شده‌اند. 3.    بدون تکرار و عطف (مفرد)؛ مانند: "الوفاءَ".   عامل "مغری­به"   اسم مغری­به در کلام، مفعول­به و منصوب بوده و عامل نصب آن فعل محذوف است. در خصوص عامل محذوف نکات زیر قابل توجه است: 1.  در صورتی که مغری‏به به صورت تکرار و یا عطف در کلام واقع شود، حذف عامل آن واجب است؛از این رو عبارت "إلزم أخاک أخاک" صحیح نمی‌باشد. 2.  در صورتی که مغری­به بدون عطف و تکرار باشد، حذف عامل جایز است؛ از این رو عبارت "إلزام الوفاء" صحیح است. البته دقت شود که در صورت ذکر عامل، إغراء اصطلاحی نخواهد بود. 3.  عامل محذوف اختصاص به یک فعل خاصّ ندارد بلکه هر آنچه بتواند غرض را ادا کرده و مناسب با سیاق باشد می‌تواند عامل مقدّر باشد؛همچون "إلزم"، "واظب"، "أطلب" "إفعل".   ملحقات "تحذیر" و "إغراء"   در کلام عرب مواردی وجود دارد که در التزام به حذف عامل ناصب، ملحق به "تحذیر" و "إغراء" می‌شوند؛ این موارد بر دو گونه‌اند: 1.  مَثَل؛ مانند: "الکلابَ علی البقر"؛در این مثال "الکلاب" مفعول­به برای عامل محذوف (أترک) است؛ تقدیر عبارت "أترک الکلاب علی البقر" بوده است. 2.  شبه مَثَل :مانند: "أهلاً و سهلاً"؛ در این مثال "أهلاً" و "سهلاً" مفعول­به برای عامل محذوف هستند؛ تقدیر عبارت "أتیت أهلاً و نزلت سهلا" بوده است.       "إغراء" در قرآن و حدیث 1.  «ناقةَ اللهِ و سقْیاها»، (فرستاده‏ی الهی به آنان گفت: ناقه‏ی خدا [همان شتری که معجزه‏ی الهی بود] را با آبشخورش واگذارید)؛ در این آیه‏ی شریفه "ناقةَ" مفعول­به برای عامل محذوف بوده و مغری‏به به صورت معطوف‏علیه (ناقة الله) و معطوف (سقیاها) به کار رفته است. 2.  «الفرائضَ الفرائضَ! أدّوها الی اللهِ تؤدّکُم إلی الجَنّة»، (واجبات! واجبات! در انجام واجبات کوتاهی نکنید تا شما را به بهشت رساند.)؛ در این حدیث شریف "الفرائضَ" مفعول­به برای عامل محذوف (إلزموا) بوده و مغری‏به به صورت مکرّر به کار رفته است.   مثال براى اغرا:   در كلام زير اغراء و تحذير با هم جمع شده است:فالحذر الحذر ايها المستمع و الجد الجد ايها الغافل. [ نهج البلاغه، خطبه 152. ] پس اى شنونده! پرهيز! پرهيز! و اى بى خبر برخيز! برخيز!                                                                            .      تحذیر:آگاه کردن مخاطب است از امر نا پسندی تا او از آن دوری کند مثل"إیّاکَ و الشّر" شرایط تحقق تحذیر:تحذیر یا به لفظ ایّاکَ و فروع آنست یا به غیر آن: 1.اگر به ایّاکَ باشد نصب محذر منه به فعل پنهانی واجب است.چه به آ« عطف شده باشد چه نشده باشد مثل"ایّاکَ وَ الکِذبَ" یا "ایّاکَ الکِذب". 2.اگر به غیر "ایّاکَ" باشد ومحذّر منه به آن عطف یا مکرر شده باشد پنهان شدن فعل نصب دهنده واجب است.مثل "نَفسَکَ والأسَدَ"و "الموتَ الموتَ"واگر عطف و تکرار در آن نباشد می توان عمل آن را پنهان کرد مثل"الأسَد" و می توان آن را ظاهر کرد مثل:"إحذر الأسَدَ" 3.همچنین در محذر منه به" ایّاکَ" جرّ به من جایز است "ایّاکَ مِن الکِذبِ" . 4.اگر "ایّاکَ" بر سر فعل ذر آید پنهان کردن "من" جارّه و اقتران فعل به "ان" واجب است مثل: "ایّاکَ أن تَکذبَ" یعنی "ایّاکَ من ان تکذبَ"                             تهيه كننده :مهديه صفايي                                                                                                                            أبوالفضل السّکری ناقل الأمثال الفارسیة إلی العربیة   ملخص البحث   الأمثال کمرآة تعکس فیها الحیاة الاجتماعیة والثقافیة والفکریة عند الأمم کافة ، ولیس من الممکن أن نحدد أی أمة اسبق   فی ابداع الامثال وهی ولیدة التجارب ، محیط خراسان الثقافی أثّر علی الحضارات وتأثّر بها ومن أحد مظاهر هذا   التفاعل الحضاری نقلُ الامثال الفارسیة الی العربیة .هناک شعراء قاموا بنقلها ونظمها، من أبرزهم ابوالفضل السّکری   ، شاعر الدولتین السامانیة والغزنویة ، الذی کان یعنی بنقل الامثال عن الفارسیة وما وصل الینا من اشعاره فی ترجمة   أمثال الفرس ، هذا المقال یتطرق الی أشعاره ویقوم بمقارنة الأمثال ودراستها.     مثل لغة واصطلاحا ً : المعنی اللغوی للفظة «المثل» هوالشبه والنظیر والصفة والحجّة والعبرة.   الامثال عند الامم کافة کمرآة تنعکس فیها روح الأمة ویتجلی فیها فکرها ومعتقداتها وعاداتها وتقالیدها ومثلها الاخلاقیة   والتربویة والاجتماعیة.الأمثال توجز بعبارات قلیلة ما وصل الیها الانسان من نتائج بعد معاناة طویلة وتجارب مریرة .   لقد تأثرت الأمثال العربیة بما یحیط بها ، تنقسم الامثال العربیة الی ثلاثة انواع: هی الفصیحة والمولّدة والعامیّة ،   الامثال الفصیحة کانت متداولة فی الادب الجاهلی والامثال المولّدة هی التی ظهرت بعد عصر الفتوحات الاسلامیة   واختلاطهم بالاعاجم فی الامصار المفتوحة والامثال العامیة التی کانت ولاتزال شائعة بین المواطنیین العرب .   من أهم ممیزات أسلوب الامثال : الإیجاز ، الإستعارة ، الدقة ، الموسیقی وتنوع الصیغة اللغویة.   إن خراسان منذ أقدم العصور ولاتزال ، ملتقی الحضارات وفأثّرت فی عدة الحضارات وتأثرت بها ومن ابرز هذا   التفاعل الحضاری والتمازج بین اللغة الفارسیة واللغات الاخری لاسیما اللغة العربیة ، نقل بعض الامثال عن الفارسیة   الی العربیة .   من ابرز الشعراء الخراسانیین الذین کانوا یعنون بنقل الامثال عن الفارسیة ونظمها هوأبوالفضل السکری المروزی .   نبذة عن ترجمة ابی الفضل السکری   ابوالفضل ، محمد بن زید السکری المروزی ، فارسی الأصل ، مولده ومرباه فی مرو، لیس لدینا معلومات دقیقة عن   ترجمة حیاته ولاتتجاوز عما ذکره الثعالبی النیسابوری فی کتابه " یتیمة الدهر فی محاسن أهل العصر " لدی قسم     محاسن أشعار أهل خراسان وماوراء النهر ، لاشک أنه کان یعیش متزامنا مع الدولتین السامانیة والغزنیة فی القرن   الرابع ، فلانعرف سوی القلیل عنه ، یقول الثعالبی فیه : " شاعر مرووظریفها ، وله شعر ملیح ، خفیف الروح ، کثیر   المُلَح والأمثال " مضیفا : " کان مولعا ً بنقل الأمثال الفارسیة الی العربیة "   کان یعنی بنقل الأمثال عن الفارسیة ولا یورد الثعالبی منه إلا ثلاثة وثلاثین بیتا ً، بعض هذه الابیات مزدوجة   وبعضها غیر مزدوجة ---(المزدوجة سمیت فی اللغة الفارسیة " مثنوی " وهی نوع من الاشعار التی لکل بیت قافیة   مستقلة کما کل شطرین من البیت یتحدان فی قافیتهما ، استخدم کثیر من الشعراء هذا الوزن فی الاشعار الفارسیة تعبیرا   عن احاسیسهم الغزلیة والحماسیة والتاریخیة ومن أبرز الدواوین المزدوجة : حدیقة الحقیقة للسنائی الغزنوی ( 525 هـ   ) منطق الطیر للعطار النیسابوری ( 540 هـ ) وأهمها " مثنوی معنوی " لجلال الدین البلخی المعروف بمولانا (   میرصادقی ،1373، 230))---، وکلّها فی الحکم والأمثال ویقف شوقی ضیف عند الشاعر ویقول « ابوالفضل إنّما   هورمز لتعلق الناس بالأمثال ».   استخدم ابوالفضل السُّکری وزن الرجز لوفرة ألحانه وأنغامه وسهولة حفظه ویذهب شوقی ضیف الی أنه اختار هذا   الوزن لیتلافی ما فی هذا الشعر من نقص الأحاسیس والمشاعر.   الأمثال الواردة فی أشعار ابی الفضل السّکری :         1- ادّعی الثعلب ُ شیئا ً وطَلَب قیل : هل من شاهد ٍ ؟ قال : الذنب   نقل السکری المثل التالی الی اللغة العربیة : به روباه گفتند : کوشاهدت ؟ گفت : دمم     2- إذا الماء ُ فوق َ غریق ٍ طما فقاب ُ قَناة ٍ وألف ٌ سوا   هومأخوذ من المثل الفارسی القائل : آب کز سر گذشت چه یک نیزه ، چه صد نیزه       3- إن تأت ِ عُورا ً فتعاور لهم وقُل : أتاکم رجل ٌ اعور ُ   قریب من معناه قول الفرس أیضا : به شهر کورها رسیدی ، چشمت روببند         4- إن ّ البعیر َ یُبغِض ُ الخَشاشا لکنّه فی أنفه ِ ما عاشا   اصل هذا المثل عبارة فی اللغة الفارسیة وهی : شتر هرچه از خار بدش می آید ، گوشه لبش سبز می شود .     5- خُذه ُ بالموت ِ تغتنم عندَه ُ الحـ ـی ّ فلا تشکوولا تَجار ُ   هذا المثل مأخوذ من المثل الفارسی حیث یقول : بمرگ میگیرد تا به تب راضی شود.   نظیره فی اللغة العربیة : خذه بالموت ِ حتی یرضی بالحمی .     6- فررت ُ مِن قَطر ٍ إلی مَثعَب علی ّ بالوابل ِ یثعنجر ُ   مما یقابله فی أمثال اللغة الفارسیة قول : ز باران به ناودان گریختن   وأقرب امثال العرب الی معناه قول القدامی :   فرَّ من القطر ِ تحت المَرزاب ِ   المستجیر ُ من الرمضاء ِ بالنار ِ   ونحوذلک قول : از چاله به چاه افتادن   مثله قول النظامی : کنون از خطرهای جان آمدیم زباران سوی ناودان آمدیم       7- کان یقال ُ : مَن أتی خِوانا من غیر أن یُدعی الیه هانا   نظیره فی اللغة الفارسیة : هرکه ناخوانده درآید ، خجل آید بیرون.   وهوکقول الشاعر القائل : می رود منفعل از مجلس مستان خورشید هرکه ناخوانده درآید ، خجل آید بیرون         8-کم ماکر ٍ حاق َ به مکرُه ُ وواقع ٍ فی بعض ما یَحفر ُ   وقریب من معناه قول الایرانیین : چاه کن همیشه ته چاه است .   إنّ المثل الذی یستعمل ُ کثیرا ً فی اللغتین الفارسیة والعربیة ما جاء َ فی العربیة " مَن حَفَرَ بئرا ً لأخیه وَقَع َ فیها " (   حریرچی، 132 )، هذا المثل مما استعمله الشعراء العرب وها هوالمتنبی الذی تأثر فی حکمه فی أمثاله : مکائد ُ   السفهاء ِ واقعة بهم وعداوة الشعراء بئس َ المقنی   ومن المحتوم ان هذا المثل مأخوذ من الآیة الکریمة وهی " لایَحیق ُ المکرُ السییءُ إلاّ بأهلِه ِ " .       9- ما کنت لواکرمت ُ استعصی لایهرب ُ الکلب ُ من القُرص ِ   هو مطابق فی معناه لمثل فارسی یقول : سگی را هرگز فراموش نگردد ، ور زنی صد نوبتش سنگ     10- مِن مُثُل ِ الفُرس ِ ذوی الأبصار ِ الثوب ُ رهن ٌ فی ید ِ القّصار ِ   هذا المثل مقتبس من المثل التالی : گرودر دست گازر است . گازر نکند بمزد تعجیل زیرا که گروبمزد دارد     11-مَن رام َ طَمس َ الشمس ِ جَهلا ً أخطَا الشمس ُ بالتطیین ِ لاتُغطّی   هذا المثل مقتبس من المثل القائل : آفتاب را بگل نتوان اندود .   وقول الشاعر الإیرانی السعدی الشیرازی : با دوست بگرمابه درم خلوت بود آن روی چوگل با گل حمام آلود گفتا دگر   این روی کی دارد دوست گفتم بگل آفتاب نتوان اندود     12- من مثل ِ الفُرس ِسارَ فی الناس ِ التین ُ یسقی بعلة ِ الآس ِ   من الامثال التی استعمل معناه مشترکا ً فی الفارسیة والعربیة حیث یقول الفارسی : " بن از قِبل درخت آس سیراب می شود                                         مدح حضرت فاطمه در ادبیات دوره عباسی: محمد مومنی

  مهمترین مرکز ادبیات در این دوره بغداد مقر خلافت عباسی بوده است. البته نباید بصره و کوفه را از نظر دور داشت که رقابت این دو شهر و مبادلات فرهنگی آن شدید بود. خارج از عراق میتوان به مدینه در حجاز،فسطاط در مصر،بخارا مرکز سامانیان در خراسان و ترکستان،جرجان،مرکز دولت زیار در طبرستان،غزنه مقر دولت غزنویان در هند و افغانستان،قاهره مرکز دولت فاطمیون در مصر و نهایتا حلب مقر دولت حمدانیان در شام اشاره داشت.  ادبیات دوره عباسی سخت در تعامل با ادبیات فارسی،ترکی،سریانی،رومی و بربری بوده است و آنگاه که به شعر مینگریم،انتقال آنرا از آرامش صحرا به شلوغی شهر و از بیابانهای خشک و لم یزرع به کاخها و بستانها و از محافل ادبی و سیاسی به مجالس غناء و موسیقی در می یابیم..     از جمله شعرایی که در این دوره بودند و دیوان خویش را به صفحات زرین «زهرا» آراستند و عمر خویش را به گدایی «فاطمه» گذراندند،میتوان به حمیری،دیک الجن،احمد الصنوبری صاحب بن عباد،شریف مرتضی،ابو فرس حمدانی و تنی چند از عاشقان اهل بیت اشاره کرد. ابن الحجاج بغدادی:   دیوان شعری دارد مشتمل بر پنجاه هزار بیت که در سال 385ه وفات یافت و این شعر را در جواب هجویه ابن سکره سروده است.        فَکانَ قولُکَ فی الزهراء فاطمة     قولَ امرئ لَهِجَ بالنصب مفتون غیّرتها بالرقی و الزاد تطحنه    لا زال زادُکَ حَبّا غیرَ مطحون1 سخن تو در مورد حضرت فاطمه زهرا(س)سخن مرد حریصی است که به مقدار سهمی و مالی شیفته میگردد. تو او را به آسیاب و زاد و توشه ای که آرد میکند،سرزنش کردی،ای که همواره زاد و توشه ات ،دانه ای باشد آسیاب نشده.   حضرت علی(ع)در روایتی به ابن ام عبد فرمود:میخواهم در مورد فاطمه با تو صحبت کنم،او آنقدر آسیاب میکرد که اثر آن در دست مبارکش میماند و آنقدر مشک بر دوش میکشید که اثر آن بر گردن مبارکش میماند و آنقدر خانه را جاروب میکرد که لباسش مملو از گرد و غبار میشد.2  و از امام صادق(ع) منقول است که علی(ع)هیزم می آورد و جارو میکرد و فاطمه(س)آسیاب میکرد و نان میپخت.3 و قلتَ إنّ رسول الله زوّجها   مسکینة بنت مسکین لمسکین و در رد هجویه او ادامه میدهد که:تو گفتی پیامبر خدا،فاطمه را که گدای بیچاره ای بوده و دخترکی فقیر به ازدواج فقیر و بیچاره دیگری درآورد.   ابن غباس روایت میکند که نزد رسول الله بودیم که آب بر دستان مبارکش میریخت،در این هنگام فاطمه وارد شد در حالیکه میگریست،پیامبر دست روی سر فاطمه کشید و فرمود:چرا میگریی ای حوریه من؟خداوند دیدگانت را نگریاند.گفت: بر گروهی از زنان قریش گذشتم،وقتی مرا دیدند،در مورد من و پسر عمویم علی،سخن گفتند.فرمود:چه چیزی از ایشان شنیدی؟گفت:آنها گفتند:خداوند برمحمد عزت نهاده که دخترش را به ازدواج مرد فقیری درآورده که فقیرترین قریش است.به او فرمود:به خدا قسم،دخترم!من تو را به ازدواج او در نیاوردم که خداوند تو را به ازدواج علی درآورده است.4 ستّ النساء غدا فی الحشر یخدمها   اهل الجنان بِحور الخُرّد العین سرور زنان در فردای قیامت،بهشتیان و حوریه های بهشتی به خدمتش درآیند.   این بیت اشاره به جایگاه حضرت فاطمه(س)در روز قیامت و در بهشت دارد.ابن عباس روایت میکندکه روز قیامت منادی ندا میدهد که ای گروه خلایق!دیدگانتان را فروبندیدتا فاطمه دخت محمد بگذرد.اولین کسی که از بهشت به استقبال او می آید دوازده هزار حوریه بهشتی است که به استقبال کسی قبل از او نرفته بودند و حتی به استقبال کسی پس از او هم نخواهند رفت.5   از دیگر مداحان فاطمه زهرا(س) در این دوره میتوان به قتادة بن ادریس اشاره کرد که از اشراف مکه بوده و در سال 597ه وفات یافت که البته شذرات الذهب وفات وی را سال 617ه بیان نموده:       خَتَمَ الله رسله بأبیها       و اصطفاه لِوحیه و اصطفاها خداوند توسط پدرش پیامبران را ختم کرد و او را برای وحی خویش برگزید و فاطمه را هم بر زنان دنیا برگزید.   از این جهت فاطمه را محدثه نیز گویند زیرا که ملائکه آسمان فرود می آمدند و او را صدا میکردند همانطور که مریم دختر عمران را میخواندند و میگفتند: ای فاطمه! خداوند تو را برگزید و پاکیزه گرداند و بر همه زنان دنیا فضیلت داد.   و حَباها بالسید الزکـیـــنِ الإمامینِ منه حین حباها و او را دو امام آقای مقدس بخشید و روزی داد. 1)فاطمیات ج1 ص11    3)بحار الانوار ج43 ص151   4)همان منبع ج43 ص150 2)ذخائرالعقبی محب الدین طبری ص5           5)همان منبع ج43 ص224                                                                                                                                                      الدراسةفی اللغة العربیة الرقم2    منبع نوشته : قسم اللغة العربیة في محافظة سمنان   عنوان : قسم اللغة العربیّة البحوث اللغویة: 1)الحشیش ج حشائش.العشب الیابس مثلایقال: یجمع الحشیش علفا للشتاء. 2)الحشیشة واحدة الحشیش. نبات مخدّر. مثلا زراعة الحشیشة ممنوعة. 3)أجوف م جَوفاء. الفارغ. مثلا یُصنَعُ النّای من القصب الأجوف. 4) أرکان ج رکن. الف) إجتمعَ أرکان الحرب لدراسة خُطّة الهجوم یعنی ضُبّاط القیادة.  ب) إجتمع الضبّاط فی الأرکان یعنی مرکز قیادة الجیش. 5) إستتَبَّ مص إستتباب. إستقرّ مثلا. متی عدلَ الحکم إستتبّ الأمن و النظام. 6) إستشهدَ:  الف) إستحلف القاضی سعیدا واستشهدَهُ یعنی طلبَ منهُ أن یشهدَ.  ب) سعید جندیّ شجاع إستشهدَ مرارا یعنی تعرّضَ للقتلِ.       ج) إن أردتَ دعم رأیک فاستشهد برأیِ العارفینَ یعنی إستَعِن به.   د)اُستُشهِدَ فی معرکة التحریر. یعنی قُتِلَ فی سبیل الواجب.     ) الجَبَخانة: المَسلَحَة. مخزن السلاح و الذّخیرة. أصل فارسیّ: جَبَه خانه/زرادخانه. 8)الجُلّ: لف) السرج الذی یقی ظهر الدّابة.   ب) جُلّ هذا الکتاب مفید یعنی معظمه. 9) البیکار:بِرکار. آلة ذات ساحتینِ لِرسم الدوائر. 10) التّباشیر: لاحَت تباشیر الصباح یعنی ظهرت اوائله. 11)شِرذمة ج شراذم. جماعة قلیلة العدد. 12) الضّوضاء: الضّجّة. إختلاط الأصوات. الضّجیج مثلا. عَلَت فی سوق الخضار ضوضاء الباعة یعنی کثُرَت اصواتهم الحمقاء و المغفلون ( 2من 2)                                                                                                     أيضاً : جاء رجل إلی آخر يتقاضاه دراهمه فماطله و في آخر الأمر حلف له أنَّه إذا جاءه غداً لا يذهب إلّا و هي معه ،     فجاءه في الغد فلم يعطه ، فقال ألم تحلف ؟ قال : حلفت لا تذهب من عندي إلّا و هي معك و أردت « إلّا و لحيتك معك » و أنت الآن تذهب و لحيتك معك فلم أحنث . فذهب الَّرجل فوراً إلی الحلّاق فحلق لحيته و عاد إلی الرجل ، فقال له : ها أنا الآن لا يمكنني أن أعود و هي معي و بقي حتّی أخذ دراهمه . قلت : لكن ربطه بالأذكياء أكثر .                                     أيضاً : قال منجّم لرجل من أهل طرسوس ما نجمك ؟ قال : التيس فضحك الحاضرون ، و قالوا له : ليس في النجوم نجم اسمه التيس ، قال : بلی قيل لي و أنا صبيّ منذ عشرين سنة : أنّني لمّا ولدت كان نجمي « الجدي » فلا يشكُّ أنّه قد صار الآن تيساً .                                                                                                                                       أيضاً : وقع رجلان علی قافلة فيها ستّون رجلاً فنهبوها فقيل لواحد منهم كيف غلبكم رجلان أنتم ستّون ، فقال : يا أحمق إذا أحاط بنا واحد و سلبنا الآخر كيف نعمل ؟ .                                                                                              أيضاً : اشتری رجل ثوباً طبريّاً بأربعماﺋة دراهم ، فقالوا له : إنّه قوهيُّ لا طبريّ و إنّه يساوي ماﺋة . فقال : إذا علم الله أنّه طبريّ و أنّه يساوي الأربعماﺋة فلست اُبالي بالنّاس و لا يضرُّني قولهم .                                                                 أيضاً : و شهد رجل عند بعض القضاة ، فقال المشهود عليه للقاضي : أتقبل شهادته ، و هو مستطيع و لم يحجّ ؟ فقال :  بلی حججت ، فقال الرجل : سله عن زمزم ما صفتها ؟ فقال : حججت قبل أن تحفر زمزم فلم أرها .                                                          أيضاً : دخل العطويُّ الشّاعرعلی عبدان بالبصرة و هو في الاحتضار ، فقال له : يا فلان قل : « لا إله إلّا الله » إن      ﺸﺌﺖ بنصب « الله » و إن ﺸﺌﺖ برفعه .                                                                                                أيضاً : و قال بعضهم : مررت علی قوم يضربون رجلاً و معهم رجل يبالغ في ضربه ، فسألته ما حاله حتّی تضربوه   قال : والله ما أدري ما حاله لكنّي رأيتهم يضربونه فضربته معهم حسبة لوجه الله و طلباً لثوابه و مرضاته .                   أيضاً : و قال بعضهم : رأيت رجلاً طويل اللّحية علی حمار يضربه بعنف ، فقلت له : ارفق به ، فقال : إذا لم يقدر     يمشي فلِمَ صار حماراً .                                                                                                                    مأخذ : البداﺋﻊ تأليف العلامة محمد تقي التستري صفحه ي ٥٤٥ قسم اللغة العربیة في محافظة سمنان                 شعر ابواميه ............تهيه كننده: پروين محمدي  کلمه التزام ازنظر لغوی قدیمی است اما با پیشرفت فکری جدید به آن به معنا اصطلاح جدیدی داده است التزام درلغت به معنی همراه بودن ،بایسته داشتن ، ملزم شدن به امری می باشد .(داد ، 1371هـ ، ص86) که این اصطلاحات بیشتردر حوزه اندیشه ، ادبیات و هنرکاربرددارد.که در محتویات آن اندیشه های آگاهانه ای در مسائل بزرگ انسانی، سیاسی، اجتماعی و فکری می یابیم .البته این امر فقط منحصر به همین معانی نمی شود ، التزام در درجه اول دیدگاهی است که اندیشمند یا ادیب ویا هنرمند اخذ می کند واین دیدگاه صراحت ، وضوح و اخلاص وصداقت زیادی را می طلبد ازاین جاست که التزام ازایدئولوژی اندیشمند متعهد سرچشمه می گیرد که ما آن را در همه اشکال و احوال آن ملاحظه می کنیم . ( ابوحاقه ، 1805م،ص 12 ) واضح است که التزام باالزام متفاوت است چرا که التزام به معنای آزادی انتخاب است بنابراین آزادی شرط اساسی التزام است و هرکس که التزامش ناشی از ظلم و اجبار و نفاق اجتماعی باشد ملتزم نیست بلکه ملتزم کسی است که التزام آزادانه از قلب محیط و عقیده اش سرچشمه می گیرد و ناشی از آگاهی و انتخاب آزاد است بدون هیچ اجبار و تکلف  .  ( همان ص 14 ) مفهوم کلی التزام این است که انسان اندیشه و قدرت خود رادرخدمت یک موضوع معین قرار
می دهد خواه اجتماعی باشد یا سیاسی یا ادبی و این مساله به این معنا است که التزام به معنای داشتن دیدگاه مشخصی است چه مثبت و چه منفی در برابر یک مساله ، که از دوبعد مکانی و زمانی به عالم مرتبط است ، چون کار شخص ملتزم به نتایج معین منجر می شود . دیدگاه ملتزم از آزادی سرچشمه می گیرد ، به رغم اینکه آزادی مطلق نیست .   ( عزام ،1989 م ، ص 20) التزام فکری در شعر معاصر عربی شعر ملتزم و ادبیات ملتزم را می توان اینگونه تعریف کرد.  ادبیاتی است که تصویری صادق از احساسات درونی سراینده آن است .ادیب ملتزم کسی است که کلماتش خواه شعر و خواه نثر تصویری صادق از احساسات درونی اش باشد وکسی باشد که لفظ نزد وی آغوش گیرد و ادیب ملتزم شاعر یا نویسنده آزادی است که کلمات تعبیری از احساسات درونی اوست یعنی صداقت در احساس و صداقت در انتقال این احساس ، صداقتی که ادیب را به سوی آزادی خلاق و مبتکر می کشاند این گونه است که شعر ملی و قومی و دینی یک بخش از رسالت شعر ملتزم می شود و بخشی از تعبیر صادقانه از احساساتی که کمال شعر است . ( قش ، 1971 هـ ، ص 600 ) این جاست که در می یابیم که شعر حقیقی در دنیای عرب از احساسات صادقانه پرده بر می دارد که مثل مرحله قومی گرایی بزرگی که عرب ها آن را می گذرانند امروز شاعر عرب ملتزم کسی است که با زندگی امت خویش هم زیستی دارد باید به این نکته اشاره کنیم که عقیده التزام در ادبیات تاکنون مفهوم حقیقی واضح و مشخص خود را در اذهان پژوهشگران نیافته است و التزام نزد آن ها مخلوطی از سیاست، جامعه ، مفاهیم ملی ، قومی و بین المللی است و اصول مبارزه و انقلاب در التزام ، انقلابی در سیاست و انقلابی در جامعه است و گاهی موارد مفهوم کم ارزش تری به خود می گیرد به معنای ادبیاتی می شود که نظام خاصی یا یک نوع خاص حکومت را همراهی می کند و در خدمت آن قرار می گیرد و با تعصب از اصول و مبادی آن دفاع می کند . ( همان ، ص 601 ) التزام در ادبیات این است که ادیب دیدگاه خاصی در قبال مساله معین داشته باشد و از آن دفاع کند ( عزام ، 1989 م ، ص 20 زندگی شخصی و ادبی اسماعیل صبری– ابوامیمه مطلع کلام این که در ادبیات عرب دو اسماعیل صبری با تشابه اسمی دیده می شود که ما به معرفی اسماعیل صبری کوچک با شهرت شاعری ابوامیمه در کنار اسماعیل صبری بزرگ خواهیم پرداخت. ابوامیمه از جمله کسانی است که آغاز کودکی با مشکلات فراوان مواجه بود . و به نظر می رسد که شرایط او مانع از این شد که تحصیلاتش را به پایان برساند و به دبیرستان اکتفا کرد . و سال های طولانی به تعلیم و آموزش پرداخت که البته تمام این سال ها به سختی گذشت و در کنار این سختی او هنرمند با استعداد در چند شاخه بود . خط عربی را بسیار زیبا می نوشت . آن قدر خوب نقاشی می کرد که در مدارس ، نقاشی تدریس می کرد . و همچنین شعر عاطفی می سرود شعر زیبا با دیباجه ای نورانی و زبانی محکم و صحیح تا جایی که خوانندگان قطعه هایی از اشعارش را می خواندند و آن را از طریق گرامافون حفظ می کردند بنابراین اسماعیل صبری علی رغم مشکلات و موانعی که داشت از این دریچه به جامعه خویش راه یافت . ابوامیمه در سال 1886 در قاهره دیده به جهان گشود و در سال 1953 در همان جا دیده از جهان فرو بست . هیچ اطلاعی به جز همین موارد اندک از زندگی او در دسترس نیست جز مقدمه ی دیوان او که در آن نیز فقط به سبک شعری اش پرداخته شده هیچ صحبتی از زندگی او به میان نیامده است . ( صبری ، بی تا ، ص 6 ) بهترین آثار شعری او دو حماسه طولانی است که اولی حدود هزار بیت و دومی نیز حدود 600 بیت می باشد . ( همان ، ص 7 ) وی به نسبت شعرای بزرگ عصر خویش هم چون احمد شوقی و حافظ ابراهیم شهرت بسیار کمتری داشته است . اما با این حال اشعار او خیلی زود در مجلات چاپ شده است و تا به سال 1910 توانست اشعار خود را در مجلات آن روزگار به چاپ برساند . ( همان ، ص 9 ) او علاوه بر سرودن شعر در نگارش نمایش نامه نویسی شهرت بسیاری پیدا کرد . و درون مایه بیشتر نمایش نامه های او طرح مشکلات اجتماعی جامعه بود و این مسئله باعث توجه مردم به وی شد و به عنوان یکی از چهره های شاخص نمایش نامه نویسی مطرح شد . چرا که در آن زمان نمایش نامه نویسی یکی از شکوفاترین دوره های خود را سپری میکرد قصه هایی که به شیوه هزار یک شب و مانند آن ها به مشکلات اجتماعی می پرداختند . درون مایه و محتوای نمایش نامه را تشکیل می دادند . به همین دلیل میراثی که اسماعیل صبری از خود بر جای نهاد معرف و شخصیت هنری او می باشد . ( منبع پیشین ، ص 6) او در وزارت معارف اشتغال داشت و در اواخر عمر به دلیل از دست دادن بینائی کار خود را رها کرده که خود در این زمینه می گوید : خَدَمتَ المعارفَ عَهداً طویلاأمیناً وَ فیا حَمیدَ الـــذکر وَ بعد اِجتَهادِی ثلاثَین عاماًأحاطت حیاتی غُیُوم الکَدَر (همان ، ص 7) روزگار طولانی به وزارت معارف خدمت کردم در حالی که امانت دار خوش نام بودم . بعد از سی سال کار مجدانه ابرهای تیره زندگی مرا احاطه کرد . اغراض شعر او او در عصری می زیست که آغاز نهضت را به چشم دید و یک فرهنگ قومی عرب را در آغاز نشأت خود اخذ کرد و اگر چه به صورت عمومی در این عصر به شعر از نظر اغراض بنگریم برخی اغراض شعری قدیمی از بین رفته و گرد فراموشی بر آن نشسته و برخی از آن ها دچار تجدید معنا شده و روح جدیدی در آن دمیده شده و اغراض جدیدی ابداع شد که عرب های گذشته از آن اطلاعی نداشتند . ( دسوقی ، 1970 م ، 2/287 ) غزل در عصر حدیث از اهمیت به سزایی برخوردار بوده ، هر چند بسیاری از آن ها در ابتدای امر به تقلید از گذشتگان پرداختند و توصیف ها و تشبیهات آن ها مادی بود ، اما دیری نپائید که شعر عاطفی وارد غزل شد و معانی جدیدی به آن راه پیدا کرد هر چند برخی شعرا به مجون ولهو نزدیک     شدند . ( همان ، ص 289 ) شعرا در این فن با هم تفاوت داشتند برخی از گذشتگان تقلید می کردند بدون این که این شعر ناشی از عاطفه و احساس باشد که این شعر خشک و بی روح بود که در آن به چشم می خورد . اما برخی شعر خود را از آتش عشق درون خود خارج می کردند و معانی زیبا به آن می دادند که پر از شور و حرکت بود . در بین شعرای غزل شوقی از شهرت بسیاری برخوردار است هر چند تکلف بر شعر او غلبه دارد .  ( همان ) هم چنین اسماعیل صبری نیز در غزل شهرت بسیاری دارد اما شعر او نیز ناشی از عاطفه صادقانه نیست . أینَ اللَّیالَی اللِّواتی سبَبَّتَ سَقمِی یا لیلَّه بعدهَا عَنیای لم تَنَم مَرَّت کطیف خَیَالٍ کان یُسعدنی لَو دامَ ، لکنَّهُ ویلاهُ لم یدم ( صبری ، بی تا ، ص 11) کجایند آن شب های که باعث بیماری ام شدند ، ای شب چشم های من بعد از آن نخوابیدند . مانند خیالی گذرا گذر کرد که مرا خوشبخت می کرد ای کاش ادامه می یافت ولی حیف که ادامه نیافت، بنا براین ما باید این هنر عاطفی غنائی اصیل را گرامی بداریم که شاعر در غزل الاغانی آن را پر کرده است و ابوامیمه هنرهای زیبا را با بهترین ترانه ها تغذیه کرده است. همچنین مدح یکی از فنون شعر غنایی است که بر اساس احساس شیفتگی بنا شده است و تعبیری است از احساس یک فرد در برابر افراد دیگر یا گروه یا یک جمعیت ، و در شعر مدحی خصوصیات زیبا و خصائل نیکو بر شمرده می شود . مدح یکی از قدیمی ترین فنون ادبی است و مردم بدوی هنگام قربانی دادن برای الهه های خود با آن آشنا شدند .( ناصیف ، بی تا ، ص 9 ) در کل مدح یکی از بارزترین فنون شعر نزد اعراب ها محسوب می شود که از زمان به وجود آمدن شعر با آن همگام بوده است . انگیزه مدح در ابتدا نزد عرب ها تکسب و یا چاپلوسی نبود بلکه بر شمردن فضایل نیک طرف مقابل بود . مدح با توجه به تفاوت ممدوحان به انواع مختلفی تقسیم می شود . 1- مدح دینی ، 2- مدح پادشاهان و سلاطین ، مدح امیران و وزراء -  مدح ادبا و دانشمندان – مدح شهرها و کشورها . مدح دینی به 3 دسته تقسیم می شود . 1- مدح خدا ، 2- مدح پیامبر ، مدح اهل بیت . مهمترین قصاید مدح پیامبر در دوره معاصر محمود سامی بارودی و احمد شوقی است. ( همان، ص 12) و اسماعیل صبری از جمله کسانی است که به مدح پیامبران پرداخته است و اکنون به چند نمونه از آن می پردازیم . صبری در قصیده « نوح شیخ الانبیاء » داستان را این گونه بازگو می کند : این شیخُ الطُّوفانِ مِن بَعد یأسِ صَنَعَ الفُلک حین حلَّ البلاء ( صبری ، بی تا ، ص 89 ) کجاست شیخ طوفان که بعد از نوامیدی زمانی که مصیبت نازل شد کشتی را ساخت و چه زیبا شاعر در این بیت از آیه قرآن کریم استعانت جسته [ و یَصنَعُ الفُلک و کُلَّما مَرَّ عَلَیهِ مَلَاٌ من قومِه سَخِروا مِنهُ ] [1]( قرآن کریم ، هود 11/ 37 ) شاعر در ادامه این سروده می گوید : این هُودُ وَ قد دَعَا قَومَ عادٍ  فَعَصَوهُ فَحَّل فیهم و باء و ثمودُ الذین قَد اخَذَتُهم   صَیَحَهُ القهر وفقَ ماقدا ساءوا ( صبری ، بی تا ، ص 89 ) هود کجاست او که قوم عاد را فراخواند اما از او سر پیچی کردند و بیماری وبا بین آن ها نازل شد . قوم ثمود را به خاطر گناهانی که انجام داده بودند آن ها را نابود کرد . حافظ نیز در رابطه با ابن ابیات سروده است که: حافظ از دست مده دولت کشتی نوح ور نه طوفان حوادث ببرد بنیادت ( حافظ ، بی تا ، ص 90 ) صبری در قصیده « موسی » این چنین شرح حال حضرت را بازگو می کند : اینَ موسی مَن جاءَ فَرعَون طَفلاً   تَــرقُبُ النَّجمَ عَینَهُ النَّجــلاءأودَع اَلیَّــم خَــوفَ بَطش عَدُوٍّوَتَــوَّلی مَهــدَ الکیــم الماءاکــرمـوَهُ اذ قیــلِ قُــرَّهُ عَین لَــمَّ حَقَّـــا ما قَدّرتهُ السماء ( صبری ، بی تا ، ص 93 ) کجاست موسی ؟ کسی که هنگامی که کودک بود نزد فرعون آمد و چشم درشت او ستاره را دنبال می کرد . از ترس هجوم دشمن به دریا سپرده شد و آب عهده دار گهواره موسی شد . او را اکرام کردند آن گاه که گفتند عزیز است و حقیقاً آن چه خداوند مقرر کرده بود صورت گرفت . عطار نیشابوری در رابطه با مفهوم این بیت سروده است که گهی تابوتم اندازی به دریاگهی بر تخت فرعونم نشانی ( عطار نیشابوری ، 1345 هـ ، ص 661 ) ابوامیمه در قصیده مسیح این چنین سخن می گوید : وَ بِسفِر المسیح انجیل عیسی حَرَّفَ المفترون آتی البیان    غَیَّرَ الافکُ حُجّه الحّق مکراً و تَعَدّی جهلاً علی الادیانِ وَیحَ یوم الاحزابِ عهد النصاری                        ِاذا اَحَسَّ المسیحُ بالعدوان    (صبری ،بی تا،ص 51) دروغ گویان کتاب مسیح را تحریف کردند .واز روی مکر وحیله به حجت خدا دروغ بستند واز روی نادانی به ادیان الهی تجاوز کردند. در روز احزاب وای بر مسیحیان آن زمانی که عیسی مورد دشمنی وعداوت و کینه قرار گرفت . در این بیت اشاره است به آیه قرآن کریم {َََوقال الذی اَمَن یاقَومِ اِنیّ اخافُ عَلیکُم مِثَل یومَ الحزاب ِ} [2](قران کریم،غافر 30/40) صبری در سروده دیگرش « حضرت محمد (ص) » را این چنین توصیف می کند : سَبََّح الکًونُ َربََِّهُ فی خُشوع  وخضوع وکَبََّرالنیران و تسامت کنفحه المسک تسری صلوات تزکو بکل لسان حاملاتٍ الی النبی سلاماً  لم یُکرَّم به رسولُ ثان (صبری ، بی تا ، ص 55 ) عالم هستی خدای خویش را با فروتنی خضوع تسبیح گفت  اما آتش تکبرورزید . صلواتی که هر زبانی را پاک و مطهر می گرداند چون آن بوی مشک اوج گرفت. در حالی که سلام درودی بسیار به رسول خدا نثار می گشت که رسول دیگری چنین مورد اکرام قرار نگرفته بود . بخوانند خلق جهان این سرود که بر احمد و اهل بیتش درود ( محمدی ، 1385 هـ ، ص 300 )                                                                                                                                              موضوع :مبحث منادا تهیه کننده :گوهر رمضانپور 1- المنادا هو الاسم الظاهر المطلوب اقباله بحرف النداء نحو: ((یارجل)) فائده:حرف النداءینوب مناب فعل المحذوف حذفاً لازماً لکثره الاستعمال ودلاله حرف النداء علیه فان الاصل فی ((یارجل)) مثلاً ((اُنادی رجلاً))ثم حُذفَ الفعل للتخفیف وعوض منه بالحرف . ولذللک تُحسبُ العباره جملهً و یُجعل المنادا مفعولاً به للفعل المحذوف وجوباً منصوباً لفظاً او محلاً     2- احرف النداء سبعهٌ :(( یا - ایا – هیا – ای – الهمزه – آ و وا)) فائده:((ای والهمزه)) للمنادای القریب .و ((وا )) للندبه .والباقی للمنادی البعید وما ینزَل منزلته کالنائم و الغافل فینادی بما للبعید من ادوات النداء و ان کان قریباً .وقد ینادی البعید بحرف النداء الموضوع للقریب اذ کان مستحضراً بالفعل کقوله  اسُکانَ نعمان الراک تیقنوا            بانکم فی ربع قلبی سکانُ       3-المنادا ثلاثه انواع :مفرد – مضاف – شبهٌُ بالمضاف فائده :المراد بالمنادا المفرد ما لیس بمضافٍ ولا مشبه به فیدخل فیه المثنی و المجموع .و اما الشبیه بالمضاف فهو کل اسم ٍ تعلق به شیءٌ من تمام معناه  علی غیر جهه الصله او الاضافه وهذا التعلق قد یکون بالعمل فی الفاعل نحو: ((یا حسناً وجهه))  او فی المفعول نحو :((یا محرِزاَ مجداً )) او فی المجرور  نحوَ ((یا راغباً فی العلم )) .او بالعطف نحو (( یا ثلاثهً و ثلاثینَ رجلاً ))   4- المنادا المفرد اذ کان نکره غیر مقصوده او نکره مقصوده موصوفه نصب لفظاً نحو  ((یا رجلاً )) و((یا المومنینَ)) و ((یا رجلاً عالماً )) واذ کان عَلماً او نکره مقصوده غیر موصوفه بُنی علی ما کان یرفع به قبلَ النداء نحو ((یا یوسفُ )) و ((یا رجلُ)) و ((یا رجلانِِ )) و ((یا رجال ُ)) و (0یا مومنانِ ))و ((یا مومناتُ )) فوائده :توصیف النکره المقصوده اما بنکره مفردهٍ او بجملهٍ او شبهها نحو ((یا رجلاً حکیماً)) و ((یا ملکاً یحبُ العلماءَ )) و  ((یا تلمیذاً فی المدرسه ))   5- اذ کان نداء  المقرون ب ((ال )) اُتی قبله ب ((ای )) ملحقه ((ها )) التنبیه بها نحو  ((یا ایها الطالبُ )) و یتوصلُ ایضاً الی الندائه باسم الاشاره القریب فیقال ((یا هذا الرجلُ ))               فوائد 1-  ((ای )) تبقی بلفظ الافراد مع الجمیع ال مع المونث فانه یغلب فیها التانیث فتقول : (( ایتها الام )) و ((ایها الام)). وهی نکره مقصوده تبنی کسائر النکرات المعینه و تکون فی محل نصب بفعل النداء المحذوف وجوباً . اما تابعها فَیرفع علی کونه عطف بیان اذ کان جامداً  نحو ((یا ایها الرجلُ)) و نعتاً اذ کان مشتقاً نحو : ((یا ایها العالمُ))   فوائد 2- اسم الجلاله ینادی بدون واسطه فتقول  ((یا اللهُ )) و لا ینادی الا ب ((یا)) تکریماً له لانها ام الباب .و یجوزُ حذفها فیُعوض منها ب ((میم )) مشدده مفتوحه فی الاخره فیقال ((اللهُم)) و هو کثیر الاستعمال .و یمتنع حینئذٍ دخول ((یا )) علیه فلا یقال  (( یا اللهُم ))   فوائد3- اذ کان المقرون بالام جامداً یجوزُ اجتماع  ((ایها )) و اسم الاشاره معاً  نحو ((یا ایها ذا الرجلُ)) فیکون اسم الاشاره تابعاً ل ((ای )) و المقرون ب ((اللام)) تابعاً لاسم الاشاره                                                                                            الإبل في القران الكريم تهيه كننده: راضيه اديبي لقد كان للإبل نصيب في القرآن الكريم فقد ورد ذكرها في موضعين : الموضع الأول : في سورة الغاشية الآية رقم (17) ( أَفَلا يَنْظُرُونَ إِلَى الْأِبِلِ كَيْفَ خُلِقَتْ) . حيث أن الإنسان دائماً يطلق العنان لخياله ولفكره بعيداً للبحث عن حقيقة الشيء في حين ينسى ما حولـه لإشباع فضوله الفكري وهذه الآية تدعو إلى وجوب النظر والتمحيص في الأشياء القريبة والملموسة لدى الإنسان ويفسر ابن كثير هذه الآية الكريمة إن الله يقول أمر عباده بالنظر في مخلوقاته الدالة على قدرته وعظمته فإنها خلق عجيب وتركيب غريب في غاية القوة والشدة وهي مع ذلك تلين للحمل الثقيل وتنقاد للقائد الضعيف وتؤكل وينتفع بوبرها ويشرب لبنها ، ونبهوا بذلك لأن العرب غالب دوابهم كانت الإبل . أما الموضع الثاني : الذي ورد فيه ذكر الإبل . كان في سورة الأنعام الآية رقم (144) ( وَمِنَ الْأِبِلِ اثْنَيْنِ وَمِنَ الْبَقَرِ اثْنَيْنِ ) . كما ورد ذكر الناقة في سبعة مواضع : 1- في سورة الأعراف الآية رقم (73) [ هَذِهِ نَاقَةُ اللَّهِ لَكُمْ آيَةً فَذَرُوهَا تَأْكُلْ فِي أَرْضِ اللَّه] 2- في سورة الأعراف الآية رقم (77) [فَعَقَرُوا النَّاقَةَ وَعَتَوْا عَنْ أَمْرِ رَبِّهِمْ ] . 3- في سورة الشمس الآية رقم (13) [ فَقَالَ لَهُمْ رَسُولُ اللَّهِ نَاقَةَ اللَّهِ وَسُقْيَاهَا ] . - وفي سورة القمر الآية رقم (27) [ إِنَّا مُرْسِلُو الْنَّاقَةِ فِتْنَةً لَهُمْ فَارْتَقِبْهُمْ وَاصْطَبِرْ ] .     5- وفي سورة الشعراء رقم (155) [ قَالَ هَذِهِ نَاقَةٌ لَهَا شِرْبٌ وَلَكُمْ شِرْبُ يَوْمٍ مَعْلُومٍ ] . 6- وفي سورة الإسراء الآية رقم (59) [ وَآتَيْنَا ثَمُودَ النَّاقَةَ مُبْصِرَةً فَظَلَمُوا بِهَا ] . 7- وفي سورة هود الآية رقم (64) [وَيَا قَوْمِ هَذِهِ نَاقَةُ اللَّهِ لَكُمْ آيَةً فَذَرُوهَا تَأْكُلْ فِي أَرْضِ اللَّهِ ] .   - وقد ورد ذكر البدن في موضع واحد : في سورة الحج الآية رقم (36) [ وَالْبُدْنَ جَعَلْنَاهَا لَكُمْ مِنْ شَعَائِرِ اللَّهِ لَكُمْ فِيهَا خَيْرٌ فَاذْكُرُوا اسْمَ اللَّهِ عَلَيْهَا صَوَافَّ فَإِذَا وَجَبَتْ جُنُوبُهَا فَكُلُوا مِنْهَا وَأَطْعِمُوا الْقَانِعَ وَالْمُعْتَرَّ كَذَلِكَ سَخَّرْنَاهَا لَكُمْ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ ] . ولقد ذكر لفظه البعير في سورة يوسف الآية رقم (65) [ وَنَمِيرُ أَهْلَنَا وَنَحْفَظُ أَخَانَا وَنَزْدَادُ كَيْلَ بَعِيرٍ ذَلِكَ كَيْلٌ يَسِيرٌ] . وورد أيضاً في موضع آخر من سورة يوسف الآية رقم (72) [ قَالُوا نَفْقِدُ صُوَاعَ الْمَلِكِ وَلِمَنْ جَاءَ بِهِ حِمْلُ بَعِيرٍ وَأَنَا بِهِ زَعِيمٌ ] . أما ذكر لفظة الجمل ورد في سورة الأعراف الآية رقم (40) [ وَلا يَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ حَتَّى يَلِجَ الْجَمَلُ فِي سَمِّ الْخِيَاطِ ] . ولفظة الجمالة وردت في سورة المرسلات الآية رقم (33) [ كَأَنَّهُ جِمَالَتٌ صُفْرٌ ] والجمالة كالجمال أو هي جمع الجمع . أما ذكر لفظة الأنعام ورد في مواضع كثيرة : والأنعام تعني جمع النعم بالفتح وهي في الأصل الإبل وقد يتوسع في النعم فتطلق على الإبل والبقر والغنم إذا أريد جماعة الأنواع الثلاثة . ووردت هذه اللفظة في سورة آل عمران والنساء والمائدة والأعراف ويونس والنحل وطه والحج والمؤمنون والفرقان والشعراء والسجدة وفاطر ويس والزمر وغافر والشورى والزخرف ومحمد والنازعات وعبس . -       ( وَالْقَنَاطِيرِ الْمُقَنْطَرَةِ مِنَ الذَّهَبِ وَالْفِضَّةِ وَالْخَيْلِ الْمُسَوَّمَةِ وَالْأَنْعَامِ )(آل عمران: من الآية14) -       ( وَلَآمُرَنَّهُمْ فَلَيُبَتِّكُنَّ آذَانَ الْأَنْعَامِ )(النساء: من الآية119) -       ( أُحِلَّتْ لَكُمْ بَهِيمَةُ الْأَنْعَامِ إِلَّا مَا يُتْلَى عَلَيْكُمْ غَيْرَ مُحِلِّي الصَّيْدِ وَأَنْتُمْ حُرُمٌ إِنَّ اللَّهَ يَحْكُمُ مَا يُرِيدُ)(المائدة: من الآية1) -       ( وَمَنْ قَتَلَهُ مِنْكُمْ مُتَعَمِّداً فَجَزَاءٌ مِثْلُ مَا قَتَلَ مِنَ النَّعَمِ )(المائدة: من الآية95) -       (وَجَعَلُوا لِلَّهِ مِمَّا ذَرَأَ مِنَ الْحَرْثِ وَالْأَنْعَامِ نَصِيباً)(الأنعام: من الآية136) -       ( وَقَالُوا هَذِهِ أَنْعَامٌ وَحَرْثٌ حِجْرٌ لا يَطْعَمُهَا إِلَّا مَنْ نَشَاءُ بِزَعْمِهِمْ)(الأنعام: من الآية138) -       ( وَقَالُوا مَا فِي بُطُونِ هَذِهِ الْأَنْعَامِ خَالِصَةٌ لِذُكُورِنَا )(الأنعام: من الآية139) -       (وَمِنَ الْأَنْعَامِ حَمُولَةً وَفَرْشاً)(الأنعام: من الآية142) -        ( أُولَئِكَ كَالْأَنْعَامِ بَلْ هُمْ أَضَلُّ أُولَئِكَ هُمُ الْغَافِلُونَ)(لأعراف: من الآية179) -       ( فَاخْتَلَطَ بِهِ نَبَاتُ الْأَرْضِ مِمَّا يَأْكُلُ النَّاسُ وَالْأَنْعَامُ )(يونس: من الآية24) -       (وَالْأَنْعَامَ خَلَقَهَا لَكُمْ فِيهَا دِفْءٌ وَمَنَافِعُ وَمِنْهَا تَأْكُلُونَ) (النحل:5) -       ( كُلُوا وَارْعَوْا أَنْعَامَكُمْ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآياتٍ لِأُولِي النُّهَى) (طـه:54) -       ( لِيَشْهَدُوا مَنَافِعَ لَهُمْ وَيَذْكُرُوا اسْمَ اللَّهِ فِي أَيَّامٍ مَعْلُومَاتٍ عَلَى مَا رَزَقَهُمْ مِنْ بَهِيمَةِ الْأَنْعَامِ ) (الحج: من الآية28) -       (ِ وَأُحِلَّتْ لَكُمُ الْأَنْعَامُ إِلَّا مَا يُتْلَى عَلَيْكُمْ )(الحج: من الآية30) -       ( وَإِنَّ لَكُمْ فِي الْأَنْعَامِ لَعِبْرَةً نُسْقِيكُمْ مِمَّا فِي بُطُونِهَا وَلَكُمْ فِيهَا مَنَافِعُ كَثِيرَةٌ وَمِنْهَا تَأْكُلُونَ) (المؤمنون:21) -       ( إِنْ هُمْ إِلَّا كَالْأَنْعَامِ بَلْ هُمْ أَضَلُّ سَبِيلاً)(الفرقان: من الآية44) -       ( وَنُسْقِيَهُ مِمَّا خَلَقْنَا أَنْعَاماً وَأَنَاسِيَّ كَثِيراً)(الفرقان: من الآية49) -       (وَاتَّقُوا الَّذِي أَمَدَّكُمْ بِمَا تَعْلَمُونَ * أَمَدَّكُمْ بِأَنْعَامٍ وَبَنِينَ) (الشعراء:133) -       ( َنُخْرِجُ بِهِ زَرْعاً تَأْكُلُ مِنْهُ أَنْعَامُهُمْ وَأَنْفُسُهُمْ أَفَلا يُبْصِرُونَ)( السجدة : من الآية27) -       ( وَمِنَ النَّاسِ وَالدَّوَابِّ وَالْأَنْعَامِ مُخْتَلِفٌ أَلْوَانُهُ)(فاطر: من الآية28) -       ( أَوَلَمْ يَرَوْا أَنَّا خَلَقْنَا لَهُمْ مِمَّا عَمِلَتْ أَيْدِينَا أَنْعَاماً فَهُمْ لَهَا مَالِكُونَ) (يّـس:71) -       ( وَأَنْزَلَ لَكُمْ مِنَ الْأَنْعَامِ ثَمَانِيَةَ أَزْوَاج)(الزمر: من الآية6) -       ( اللَّهُ الَّذِي جَعَلَ لَكُمُ الْأَنْعَامَ لِتَرْكَبُوا مِنْهَا وَمِنْهَا تَأْكُلُونَ) (غافر:79) -       ( جَعَلَ لَكُمْ مِنْ أَنْفُسِكُمْ أَزْوَاجاً )(الشورى: من الآية11) -       ( وَالَّذِي خَلَقَ الْأَزْوَاجَ كُلَّهَا وَجَعَلَ لَكُمْ مِنَ الْفُلْكِ وَالْأَنْعَامِ مَا تَرْكَبُونَ) (الزخرف:12) -       ( وَالَّذِينَ كَفَرُوا يَتَمَتَّعُونَ وَيَأْكُلُونَ كَمَا تَأْكُلُ الْأَنْعَامُ)(محمد: من الآية12) -       ( أَخْرَجَ مِنْهَا مَاءَهَا وَمَرْعَاهَا * وَالْجِبَالَ أَرْسَاهَا * مَتَاعاً لَكُمْ وَلِأَنْعَامِكُمْ) (النازعـات:31-32-33) -       ( وَفَاكِهَةً وَأَبّاً * مَتَاعاً لَكُمْ وَلِأَنْعَامِكُمْ) (عبس:31-32) وكل ما ورد ذكره في الآيات الكريمة يوجب علينا نحن كعرب ومسلمين دراسة كل صغيرة وكبيرة عن الإبل لأخذ العبرة والموعظة في عظمة الخالق لهذه المخلوقات العجيبة . ولقد أكتفينا في ذكر الآيات التي وردت عن الإبل في القرآن الكريم دون تفسير لها لأن الكلام يتعطل أمام عظمة وجلال الآيات الكريمة ولغتها البليغة التي تخشع لها القلوب .                                                                                                                    مقايسه مدح نبي اکرم (ص) در برخي ابيات همزيه بوصيري و ترکيب بند جمال الدين عبدالرزاق اصفهاني تهيه كننده:  محبوبه فراتي   تعريف ادب مقارن يا ادبيات تطبيقي: نقد و بررسي ادبيات ملي و قومي و رابطه تاريخي آن با ادبيات بيگانگان که ادبيات آن از مرز زبان قومي و مکتوب به آن فراتر رفته باشد . ااصطلاح ادب مقارن اولين بار در سال 1828 توسط فيلمان استاد دانشگاه سوربن فرانسه در سخنراني اش بکارگرفته شد و سپس رواج يافت . در ادبيات تطبيقي ، انواع ادبي که مختص بعضي از ملتهاست ولي انعکاس آن را در ادبيات ساير ملتها مي بينيم ، تحقيق مي شود مثل ، حماسه سرايي که ظاهرا از مختصات ملتهايي مثل ايران و يونان است . عوامل ظهور ادبيات تطبيقي: 1-    پيشرفت علمي و گسترش وسايل ارتباطي بين ملتها 2-    انتشار فن ترجمه و اطلاع و آگاهي امم بر ادبيات بيگانگان 3-    دسترسي آسان و کم هزينه به کتب مختلف در اثر گسترش صنعت چاپ 4-    هموار شدن راه براي انتشار و توزيع و بررسي اين نوع ادب از طريق تغييرات جديد در پژوهشهاي مختلف علمي،فلسفي و اجتماعي   فوايد بررسي ادبيات تطبيقي: 1-    از نظر قومي :باعث آگاهي بر ادبيات بيگانگان و مقايسه آن با ادبيات قومي مي شود و افزايش قدرت تشخيص ادب قومي اصيل از غير اصيل را در پي دارد و از تعصب نسبت به زبان و ادبيات ملي و قومي کاسته مي شود.زيرا تعصب بيجاوافراطي نسبت به زبان و ادبيات ملي باعث دور ماندن زبان و ادب از جريانهاي فکري و فرهنگي مي شود. 2-    از نظر جهاني : زبان و ادبيات از نتايج و ثمرات انعکاسات تمدني و مفاهيم اجتماعي بهره مند مي شود.   کدام ادبياتها قابل مقارنه و مقايسه اند؟ هرگونه مقايسه ادبي که در چهر چوب ادبيات بومي و ميان اديبان هم نژاد و هم زبان بر پا شود خارج از موضوع مباحث ادبيات تطبيقي به شمار مي رود. بنابر اين مقايسه ميان ابوتمام و بحتري يا حافظ ابراهيم و احمد شوقي از موضوع ادبيات تطبيقي خارج است ، زيرا از چارچوب ادبيات ملي فراتر نمي رود.زيرا ادبيات مقارن در مقياس جهاني و در رابطه با 2 يا چند ادب مختلف قرار مي گيرد که از يکديگر تاثير پذيري داشته باشند. شرف الدين محمد بوصيري در سال 608 هجري در دلاص مصرمتولد شد و در سال 694 هجري در قاهره وفات يافت .او فقيه ، نويسنده ، شاعر و حسابدار بود اما شهرتش در شاعري بويژه در مدح پيامبر (ص) است . همزيه اي در 458 بيت در مدح پيامبر سروده و ميميه اي در180 بيت که به برده شهرت يافت . (برده را براي توسل به پيامبر براي شفا از فلج سرود و در خواب پيامبر را ديد که برده اي را بر رويش انداخت و شفا گرفت) . قصيده برده به قصيده شدايد نيز شهرت پيدا کرد زيرا تصور مي شد با خواندن اين قصيده در شدايد و سختيها فرج حاصل مي شد. ميميه با مطلع : امن تذکر جيران بذي سلم                 مزجت دمعا جري من مقله بدم همزيه با مطلع : کيف ترقي رقيک الانبياء                  يا سماء ما طاولتها السماء جمال الدين عبدالرزاق اصفهاني از پيشوايان سبک عراقي در قرن ششم هجري در اصفهان است . اهل اصفهان بود و در سال 588 هجري قمري در همان جا در گذشت.جمال الدين در مدح پيامبر ترکيب بند معروفي دارد که در اين بحث قصد مقايسه ابيات اين ترکيب بند را با همزيه بوصيري داريم.   ترکيب بند شعري است که چند بيت با وزن و قافيه متحد سروده مي شود و در پايان آن بيتي مي آيد که تنها از نظر قافيه با ابيات قبلي متفاوت است و به اين منوال چندين بار بخشها و بيتهاي مستقلي سروده مي شود و در فواصل آن بيتي منفرد با قافيه اي متمايز مي آيد. مقايسه بعضي از ابيات همزيه بوصيري و ترکيب بند جمال الدين عبدالرزاق اصفهاني اي از بر سدره شاهراهت                 وي قبه عرش تکيه گاهت اي طاق نهم رواق بالا                      بشکسته زگوشه کلاهت       کيف ترقي رقيک الانبيا       يا سماء ماطاولتها السماء مضمون فکري : هر دو شاعر در اولين ابيات از علو مقام و منزلت پيامبر سخن گفته اند . بوسيري شان و مقام پيامبر را به آسماني دست نيافتني تشبيه کرده که هيچ پيامبري به بلندي مقام و منزلت ايشان نخواهد رسيد . عبدالرزاق نيز بلندي مقام پيامبر را چنين بيان مي کند که سدره المنتهي شاهراه و گذرگاه پيامبر است و پيامبر در آسمان هفتم به عرش الهي تکيه زده و گوشه کلاه وي رواق نهم را شکسته و از آن بالا رفته .   عاطفه : هردوشاعر در اين ابيات عاطفه صادقه دارند ، زيرا زماني عاطفه غير صادقه است که هدف ، در يافت صله باشد اما در ازاي اين مدح صله و پاداش مادي نصيبشان نخواهد شد. صور خيال و تشبيه: بوصيري بيت را با استفهام انکاري شروع کرده که در ضمن پرسش رسيدن ديگر انبياء الهي را به مقام پيامبر انکار و رده مي کند . در مصرع دوم تشبيه را در رفعت و بلندي مقام پيامبر به آسمان مشاهده مي کند . بوصيري همزيه را در بحر خفيف سروده است با وزن « فاعلاتن ، مستفعلن ، فعلاتن » . در ابيات جمال الدين ، سدره المنتهي کنايه از مقام عليين و درجه رفيع و آسماني و مقام عالي و روحاني است و رواق نيز به معناي پيشگاه خانه و کنايه از فلک الافلاک است. عبدالرزاق ترکيب بند را در بحر هزج سروده با وزن « مفعول ، مفاعلن ، فعوان »     الفاظ:  الفاظ در هر دو شعر ساده ، واضح و قريب به ذهن مي باشند و در شعر هر دو شاعر فصاحت و بلاغت ديده مي شود. خواب تو و لا ينام قلبي               خوان تو ابيت عند ربي سيد ضحکه التبسم واﻟﻤﺷ..           ي الهوينا و نومه الاغفاء مضمون فکري : بوصيري در اين بيت از اعتدال و ميانه روي پيامبر در کارهايش مي گويد که خنديدنش در حد تبسم ، راه رفتنش آرام و متين و خوابش اندک و غير عميق است يعني در حالت خواب نيز همچون بيداري بر همه چيز آگاه است . عبدالرزاق از اعتدال پيامبر در خوابيدنش گفته : اگر پيامبر بخوابد چشمهايش را به ظاهر بر هم مي گذارد و قلبش بيدار است و کاملا به خواب فرو نمي رود و در آن حالت نيز قلب ايشان بيدار و مشغول به ذکر حق تعالي است .     صور تشبيه و خيال : در بيت عبدالرزاق به دو حديث نبوي اشاره شده : « تنام عيني و لا ينام قلبي » : ديده ام اگر بخوابد چشم دلم هرگز به خواب نمي رود و « ابيت عند ربي يطعمني و يسقيني » : پيش خداي خود شب را مي گذرانم که مرا آب و غذا مي دهد. در هر دو مصرع صنعت تلميح ( اشاره ) وجود دارد . در بيت بوصيري جمله بصورت اسمي آورده شده و سياق کلام در جايگاه مدح دلالت بر اراده دوام و استمرار همراه با ثبات است . الفاظ : از نظر الفاظ نيز هر دو شاعر از الفاظي روان و واضح و بدور از تعقيد استفاده نموده اند. در اين بيت شعر جمال الدين بر شعر بوصيري برتري دارد زيرا عبدالرزاق با استفاده احاديث نبوي رنگ و لعابي خاص به شعرش بخشيده و تاثير و نفوذ آن را در نفوس خوانندگان بيشتر نموده است ولي بوصيري اعمال و رفتار پيامبر را بصورا ساده و روان توضيح داده است. اي از نفس نسيم خلقت             نه گوي فلک ، نه گوي عنبر ماسوي خلقه النسيم و لا ﻏﻴ.... ر محياه ، الروضه الغناء   مضمون  فکري : مضمون بيت عبدالرزاق اين است که جلوه اي از جلوات خلق پيامبر ، نه فلک و عالم وجود را معطر و خوشبو کرده است . بوصيري نيز به حسن صورت و سيرت پيامبر و اخلاق نيکش اشاره نموده است . صور خيال و تشبيه : عبدالرزاق از رايحه خوش حسن خلق نبوي نه فلک يعني عالم وجود را به نه گوي عنبر تشبيه کرده که تشبيهي موکد است . در نسيم خلق نيز تشبيه بليغي است که مشبه به ، به مشبه اضافه شده است . بوصيري نيز حسن خلق پيامبر را نسيم و رايحه خوش  وزيبايي و جمال آن حضرت را مانند فردوس برين ميداند تا جايي که هر بوي خوشي غير از رايحه حسن خلق نبوي و هر زيبايي را غير از چهره دلگشاي پيامبر نفي مي کند. با برتري دادن اخلاق حسنه و زيبايي پيامبر بر نسيم خوش و فردوس برين تشبيه تفضيل بکار رفته . در هر دو بيت اوج گرفتن در آسمان خيال مشاهده مي شودو هردو از نظر نشبيه در يک سطح بوده و هيچکدام بر ديگري برتري ندارد. در مدح تو هر جماد ، ناطق               در وصف تو هر فصيح ، اخرس والجمادات افصحت باالذي اﺧ.... رس عنه لاحمد الفصحاء مضمون فکري: هر دو شاعر اشاره کرده اند که جامدات و اشياء و اجسام بي روح و بي جان در مدح و ستايش پيامبر ناطق و گويا شده اند و فصحاء و زبان آوران در وصف آن حضرت عاجز و لال گشته اند. صور تشبيه و خيال: در افصحت و فصحاء صنعت جناق و اشتقاق بکار رفته است در بيت بوصيري تعقيد لفظي ديده مي شود که اصل آن چنين است « والجمادات افصحت بالذي اخرس عنه الفصحاء لاحمد » . در ناطق و اخرس صنعت طباق وجود دارد. در اين بيت چنانچه مشاهده مي شود گويا بوصيري بيت عبدالرزاق را ترجمه کرده است تا حدي که هم لفظ و هم معني و مضمون را از بيت عبدالرزاق اخذ کرده و از آنجا که بوصيري يک قرن بعد از عبدالرزاق اين شعر را سروده ، مي توان نتيجه گرفت که بوصيري به ديوان عبدالرزاق دسترسي داشته و از آن استفاده کرده است . اي کرده به زير پاي کونين                  بگذشته زحد قاب قوسين فصف اليله التي کان ﻟﻠﻤﺨ.... تارفيها علي البراق استواء وترقي به الي قاب قوﺳﻴ.... ن و تلک السياده القعساء مضمون فکري: در اين ابيات به معراج پيامبر اشاره شده که دو جهان هستي را زير پا نهاده و از حد قاب قوسين نيز گذشته است . مضمون اين گفتار ، قرب منزلت و علو درجات پيامبر مي باشد. صور تشبيه و خيال : از اين نظر ، ابيات معمولي و در حد عادي هستند و صور تشبيهي در آن به چشم نمي خورد ، فقط در بيت اول بوصيري تعقيد لفظي ديده مي شود که اصل آن چنين است« فصف اليله التي کان فيها للمختار استواء علي البراق » قاب قوسين به معني اندازه و مقدار دو قوس کمان در عربي کنايه از کمال نزديکي و اتحاد دو فرد با يکديگر مي باشد. بعضي از مفسران قاب قوسين را احتمال نزديکي و تقرب پيامبر با حضرت حق دانسته اند . در کونين و قوسين صنعت سجع بکار رفته است . از لطف و عنفت ، آب و آتش             اندر عرق و تب اوفتاده آن در بر ساوه غوطه خورده               و اين در دل فارس جان بداده و عيون للفرس غاره فهل کا                 ن لنيرانهم بها اطفاء مضمون فکري : هر دو شاعر به دو رويداد مهم در هنگام ولادت پيامبر اشاره نموده اند « خشک شدن رود ساوه و خاموش شدن آتشکده فارس » صور تشبيه و خيال : جمال الدين با چيرگي و مهارتي هر چه تمام تر به وصف اين دو حادثه مي پردازد و به گونه اي بسيار دل نشين و جذاب اين دو واقعه مهم را به پيامبر مرتبط مي سازد و مي گويد :از لطف بي نهايت پيامبر ، آب در عرق خجلت ، و از شدت قهر پيامبر ، آتش در تب و تاب و سوزش افتاده و آب از خجالت و شرمساري الطاف پيامبر در آغوش ساوه غوطه خورده و به زمين فرو رفته و آتش در دل فارس جان داده و هلاک شده است . که اشارتي لطيف دارد به خشکيده شدن رود ساوه و خاموش گشتن آتشکده فارس به هنگام ولادت پيامبر.بوصيري هم به همين مساله اشاره دارد اما نه به پر مايگي و شيوايي کلام عبدالرزاق. عبدالرزاق در اين دو بيت از صنايع مختلفي بهره برده : در لطف و عنف و آب و آتش صنعت طباق ، در بيت اول صنعت جمع و در بيت دوم صنعت تقسيم . در بيت بوصيري استفهام انکاري بکار رفته و در اکثر ابياتش تعقيد لفظي در آن ديده مي شود. نه حقه و هفت نقره پيشت                  دست تو و دامن تو زان پاک اي شخص تو عصمت مجسم                 وي ذات تو ، رحمت مصور کرمت نفسه فما يخطر السو                                                           ء علي قلبه و لا الفحشاء  مضمون فکري : در اين ابيات سخن از عصمت ، پاکي و تنزه پيامبر اکرم است از هر چه که پليدي و بدي و ناپاکي است . جمال الدين مي گويد : با وجود آنکه نه حقه ( نه فلک و آسمان ) و هفت مهره (هفت سياره ) در پيش روي پيامبر و مطيع امر ايشان هستند ولي دامن پيامبر از شعبده بازي و استعانت از آنها پاک است و جز يزدان ، يار ديگري ندارد. و شخص پيامبر را نمونه و تمثالي از عصمت و پاکي مي دانند . بوصيري نيز از عصمت پيامبر مي گويد و اينکه نفسش را گرامي داشته و کرامت نفس به خرج داده و هيچ بدي و پليدي به قلبش گذاري پيدا ننموده است . صور تشبيه و خيال : نه حقه کنايه از نه فلک و آسمان است . هفت مهره کنايه از هفت سياره است ( مهره و حقه ) اسباب شعبده بازي هستند . در نه و هفت و حقه و مهره صنعت مراعات نظير وجود دارد . جمال الدين در بيان عصمت نيز بر بوصيري برتري جسته و بگونه اي جذاب و دلنشين از عصمت پيامبر سخن گفته در حالي که بوصيري در الفاظي بسيار ساده و واضح اشاره اي گذرا بر اين مقوله داشته است.   نتيجه گيري: در بيشتر ابيات جمال الدين عبدالرزاق ،قدرت و توان شاعري اورا هم در ايجاز و هم در کلام مي توان مشاهده نمود. وي با قلم بليغ و شيواي خود آنچنان به مدح پيامبر اکرم مي پردازد که خواننده را شديدا تحت تاثير قرار مي دهد.او حوادث و وقايع را چنان با قدرت شاعري خويش به لطايف کلام مي آرايد و چنان در آسمان خيالش مي پروراند که خواننده را با خود به کنه حوادث برده و مسائل را برايش ملموس مي نمايد و تاثيري شگرف بر او مي گذارد. بعضي از ابيات جمال الدين سهل و ممتنع اند و بسيار زيبا و دلنشين مثلا: از لطف و عنفت آب و آتش                  اندر عرق و تب اوفتاده آن در بر ساوه غوطه خورده                  واين در دل فارس جان بداده تخيل قوي و مواج ، صداقت بيان ، قلم بليغ ، کلام شيوا ، عاطفه اي صادق ، و احساسي پاک و خالصانه زينت بخش بيشتر ابيات جمال الدين است. در ابيات بوصيري نيز شاهد صداقت بيان ، احساسي پاک و خالصانه ، عاطفه اي صادق ، و کلامي شيوا مي باشيم اما نه بسان  ابيات جمال الدين ، بلکه کم رنگ تر و کم جلاتر . بوصيري در اکثر ابيات از صنايع بديعي استفاده نموده است و اين خصيصه اي از خصايص عصر انحطاط است که شاعر ما نيز در آن دوره بسر مي برده. شاعران قصيده اي در مدح نبي مي سرودند سپس آن را با صنايع بديعي مي آراستند (اين قصايد به بديعيات شهرت دارد ).در بيشتر ابيات برتري جمال الدين بر بوصيري را مي توان ديد مثلا: خواب تو و لا ينام قلبي              خوان تو ابيت عند ربي    سيد ضحکه التبسم و اﻟﻤﺸ ....     ي الهوينا و نومه الاغفاء يا: از لطف و عنفت آب و آتش                   اندر عرق و تب اوفتاده  آن در بر ساوه غوطه خورده           واين در دل فارس جاي بداده   و عيون للفرس غارت فهل کا ...              ن لنيرانهم بها اطفاء در بعضي از ابيات مي بينيم که شعر بوصيري ترجمه اي از شعر جمال الدين است مثلا : الجمادات افصحت بالذي اﺧ....               رس عنه لاحمد الفصحاء دقيقا ترجمه اي است از : در مدح تو هر جماد ناطق                در وصف تو هر فصيح اخرس از آنجا که از نظر زماني جمال الدين در قرن ششم هجري يعني يک قرن پيشتر از بوصيري مي زيسته ، احتمال آن مي رود که بوصيري به ديوان وي دسترسي داشته و از آن بهره گرفته است.چنانکه در اين بيت مي بينيم بوصيري نه تنها از مضمون کلام و انديشه جمال الدين استفاده کرده بلکه الفاظ را نيز از وي اخذ کرده و به عربي برگردانده. در جاي جاي اين قصيده نشان از تاثير پذيري بوصيري از ترکيب بند جمال الدين عبدالرزاق اصفهاني به چشم مي خورد.   منابع و ماخذ: 1-    ادبيات تطبيقي ، دکتر محمد غنيمي هلال ، ترجمه دکتر آيت الله زاده شيرازي 2-    الادب المقارن ، دکتر طه نداء 3-    ديوان البوصيري ، به تحقيق محمد گيلاني 4-    ديوان جمال الدين عبدالرزاق اصفهاني ، به تصحيح محمد گيلاني 5-    شرح بر ترکيب بند جمال الدين عبدالرزاق اصفهاني 6-     تاريخ الادب العربي ، عمر فروخ ( الجزء الثالث )                                                                                                                                    المفاعیل تهيه كننده:راضيه اديبي 1- المفعول به تعريفه : هو الذي وقع عليه الفعل . مثاله : أكل التفاحة زيد . فلا شك أن الذي وقع عليه الأكل هو التفاحة فإذن هي المفعول به ، ولو كان متقدماً على الفاعل . أنواعه : م النوع أقسام النوع المثال توضيح   1   مفرد اسم ظاهر تعلمت النحوَ فقد وقع التعلم على النحو ضمير منفصل إياكَ ضربتُ (إياك)ضمير في محل نصب مفعول به ضمير متصل أتيتُك الكاف في محل نصب مفعول به 2 جملة   اسمية ظننتُك علمُك واسعٌ المفعول به هنا هو المفعول به الثاني لـ(ظن) وأخواتها وقد عرفت أن أصله خبر ومن أنواع الخبر الجملة وشبه الجملة فعلية حسبتُك تحبَّ الخير 3 شبه جملة ظرف زعمتك فوقَ الدار جار ومجرور جعلتُك في الأوائل وربما نَصَبَ الفعلُ مفعولين أو ثلاثة : - ( اهدنا الصراطَ المستقيم ) (نا) ضمير متصل مبني على السكون في محل نصب مفعول به، لأنه وقع عليه الفعل الهداية (الصراط) مفعول به ثان منصوب وعلامة نصبه الفتحة ، لأنه وقع عليه الفعل الهداية . - أعْلَمَ زيدٌ أخاه الحقَّ واضحاً أخاه : مفعول به منصوب وعلامة نصبه الألف لأنه من الأسماء الخمسة . الحقَّ : مفعول به ثانٍ منصوب وعلامة نصبه الفتحة . واضحاً : مفعول به ثالث منصوب وعلامة نصبه الفتحة .     2- المفعول المطلق                                                                  تعريفه : اسمٌ يؤكد عامله أو يبين نوعه أو عدده ، وليس خبراً ولا حالاً. مثاله : جلست جلوساً . جلوساً : مصدر للفعل (جلست) مؤكداً له ، حتى يتيقن أنه جلوس وليس شبهه . وغالب ما يكون المفعول المطلق مصدراً . العامل : هو الفعل ونحوه . أنواعه : ذُكِرْتَ أنواعه في التعريف ، وهي أغراض المفعول المطلق : م النوع المثال توضيح 1 المؤكد لعامله قتلت المعتدي قتلاً فقد أكَّدْنا الفعلَ توكيداً فقط 2 المبين لنوعه قتلت المعتدي قتلاً سريعاً قتلت المعتدي قتل الشرع فلابد في هذا النوع أن يكون المفعول المطلق موصوفاً أو مضافاً   3   المبين لعدده جلدته جلدة جلدته جلدتين جلدته ثلاث جلدات هنا بَيَّن عدد الجلد جلدة واحدة  ثم جلدتين ثم ثلاث جلدات ، والمفعول هنا ليس مصدراً ، لأن المصدر : (جلد) .   3- المفعول فيه(الظرف) هو ظرفا الزمان والمكان . 1- ظرف الزمان : هو الاسم الزمني المنصوب الذي يصح معه تقدير (في) . مثاله : جئتُشتاءً ،وتعلمت صباحاً . والتقدير : جئت في الشتاء ، وتعلمت في الصباح 2- ظرف المكان : هو الاسم المكاني الذي يصح معه تقدير (في) . مثاله : صعدتُفوقَالجبل ،وجلستُ وراءَزيد . والتقدير: فيما فوق الجبل ،ووراء زيد   4- المفعول له(المفعول لأجله) تعريفه : هو الاسم المنصوب الذي يبين سبب الفعل . مثاله : تعلمت العلم ابتغاءَ وجه الله  –طلبَ النجاح  –  طاعةً لأبي . ويجوز جره باللام ، فيعرب حينئذ اسم مجرور بحرف الجر : تعلمت العلم لابتغاءِ وجه الله – لطلبِالنجاح  -لطاعةِ أبي . 5- المفعول معه تعريفه : هو الاسم المنصوب التالي لواو بمعنى (مع) بعد جملة . مثاله : سرتُ والطريقَ . فيصح قولك : سرتُ مع الطريق . أنا سائرٌ والنيلَ . فيصح قولك : سرت مع النيل .   والواو فيهما : واو المعية . مثال واحد لجميع المفاعيل : « ضربتُ زيداً ووصولَ خالد صباحاًضرباً شديداً تأديباًله .» ضرب : فعل ماضٍ مبني على السكون ، لاتصاله بضمير الرفع المتحرك . التاء : ضمير متصل مبني على الضم في محل رفع فاعل [لأن المتكلم هو الذي قام بالفعل] زيداً : مفعول به[لأنه هو الذي وقع عليه الضرب] منصوب ، وعلامة نصبه الفتحة و : واو المعية . وصول : مفعول معه [لأنه يصح تقدير (مع) محل الواو وقبلها جملة] منصوب ، وعلامة نصبه الفتحة ، وهو مضاف . خالد : مضاف إليه مجرور ، وعلامة جره الكسرة . صباحاً : مفعول فيه ظرف زمان [ لأنه يصح لك تقدير (في) في الصباح ] منصوب ، وعلامة نصبه الفتحة . ضرباً : مفعول مطلق [ لأنه يبين نوع الضربوليس خبراً ولا حالاً ] منصوب ، وعلامة نصبه الفتحة . شديداً : نعت [لأنه يبين صفة الضرب ولا تتم به الفائدة ] منصوب[ تبعاً لمنعوته] وعلامة نصبه الفتحة . تأديباً : مفعول له [ لأنه يبين سبب الضرب ] منصوب ، وعلامة نصبه الفتحة . له : اللام : حرف جر . الهاء : ضمير متصل ، مبني على الضم ، في محل جر بحرف الجر .                        مقاله نمونه ترجمه عربی۱          یاربِّ...! خداي من «...هَبْ لـﻰ حُکْماً وَ ألْحِقْنـﻰبالصَّالِحینَ» به من علم و دانشي را ببخش و مرا با شايستگان ملحق نما. يا ربِّ پروردگارا قَوِّ عَلَی خدمتِکَ جَوارِحـﻰ! اعضا بيرني بدنم را در خدمت به خودت قوي گردان! و ﭐشْدُدْعلی العَزیمةِ جَوانِحـﻰ! واعضا دروني بدنم رابراي عزم و اراده محكم نما! فإلیکَ یا ربِّ پس به سوي تو خدايا نَصَبْتُ وَجهـﻰ. صورتم را قرار دادم. و إلیکَ یا ربِّ و به سوي تو خدايا مَدَدْتُ یَدﻯ. .دستم را دراز كردم یا سابغَ النِّعَمِ! یا دافِعَ النِّقَمِ! اي خداي زياد كننده ي نعمت ها!اي دفع كننده ي بلاها! صَلِّ علی مُحَمَّدٍ و آلِ مُحَمَّدٍ و ﭐفْعَلْ بـﻰ ما أنْتَ أهْلُه. درود بر محمد(ص)و خاندانش وبا من آن طور كه خودت شايسته ي آني عمل نما.                                       اَلعِبرةُ عبرت گرفتن أیُّها النّاسُ مَوکِبُ صاحبِ الْجَلالةِ “قارونَ” الْمُعَظَّمِ فـﻰ الطَّریقِ…اِبْتَعِدوا! اِبْتَعِدوا ! اي مردم كاروان صاحب عزمت قارون بزرگ درراه است...دورشويد!دورشويد! اَللّهُمَّ خَلِّصْنا مِن شرِّ هذا الطَّاغوتِ! خداياماراازشراين سركش رهايي ده! إنَّه شَرُّ مَخْلوقٍ! اوبدترين مخلوقات است! اُنْظُرْ… لَقَدْ خَرَجَ قارونُ فـﻰ زینَتِهِ! نگاه كن...قارون بازينت و آراستگي خارج شد!   یا لَیْتَ لَنا ثروةَ قارونَ…! اي كاش ثروت قارون براي مابود...! أخـﻰ! ما الفائدةُ فـﻰ ثَروةٍ وَراءَها لعنةُ النَّاسِ؟!إنّه کافِرٌ بِنعْمةِ اللّهِ. برادرم!درثروتي كه به دنبالش لعنت مردم باشد فايده اي نيست؟!اوبه نعمت خداوند كافراست. علینا الذَّهابُ إلَی قارونَ! رفتن به سمت قارون براي ماواجب است! هَلْ یَقْبَلُ النَّصیحةَ؟! آيااونصيحت ماراقبول مي كند؟! لا… لا… معلومٌ… هو رجلٌ مُتَکَبِّرٌ. نه...نه...معلوم است...اومردمتكبّري است. علینا أداءُ الْواجبِ… نَحْنُ مُبَشِّروُن و مُنْذِروُنَ… . انجام تكليف برماواجب است...ما بشارت دهنده و ترساننده هستيم... .   فـﻰ  قصر قارون درقصرقارون ماذا تَطْلُبونَ؟ چه مي خواهيد؟ اَلْأمرَ بالْمعروفِ و النَّهْـﻰَ عن الْمُنْکَرِ. امركردن به كارنيك و بازداتن به كارزشت. یا قارونُ… اي قارون.. یا قارونُ! أحْسِنْ إلی الْفُقراءِ و الْمَساکینِ و الْمظلومینَ! اي قارون!به فقيران و بيچارگان و ستم ديدگان نيكي كن! أنتُمُ الْمؤمِنون بِدینِ موسی…! شمابه دين موسي ايمان داريد...! أیُّها الْحارِسُ! اي نگهبان! اِدْفَعْ لَهُم دیناراً مِنَ الذَّهَبِ… هم فقراءُ… ديناري ازطلابه آن ها بپرداز...اين هافقيرند... لا… لا… لا نَطْلُبُ الْمالَ. نه...نه...مامال و ثروت نمي خواهيم. ﴿ والَّذینَ یَکْنِزونَ الذَّهَبَ والْفِضَّةَ و لا یُنْفِقونَهافـﻰ سبیلِ اللّهِ فَبَشِّرْهُمْ بِعَذابٍ ألیمٍ.﴾ وكساني كه طلاونقره جمع مي كنندوآن هارادرراه خداانفاق نمي كنندپس آن هارا به عذابي دردناك بشارت ده. ماهذه الکلماتُ؟!  اين كلمات چيست؟! اُخرُجوا… اُتْرُکوا قَصْرﻯ. خارج شويد...ترك كنيد قصرمرا. أنتم مُفْسِدُونَ!  شمافاسديد! إنَّکَ سَتُشاهِدُ جزاءَ عَمَلِکَ. توپاداش كارت را مشاهده خواهي كرد. بَعْدَ أشْهُرٍ بعدازماه ها سَمِعْتُ أنَّ موسی (ع) دَعا قارونَ إلی طریقِ الْحَقِّ. شنيده ام كه حضرت موسي(ع)قارون رابه حق دعوت كرده است. نعم… ولکن… هو کافرٌ بِدینِ الْمُرْسَلینَ! بله...ولي...اوبه دين فرستاده شدگان كافراست! اَلْفِرارَ… اَلْفِرارَ…!  فرار...فرار...! هذه عاقبةُ الْمُکَذِّبینَ!! اين سرانجام كذيب كنندگان است!! ماذا حَدَثَ؟ ... ماذا حَدَثَ؟  چه اتفاق افتاده؟...چه اتفاق افتاده؟ أنْزَلَ اللّهُ علی قارونَ الْعذابَ… العذابَ… خداوندبرقارون عذاب رانازل نموده...عذاب... اَلنَّجْدَةَ… اَلنَّجْدَةَ! كمك...كمك! سَأنْفِقُ أموالـﻰ…! اموالم راانفاق خواهم كرد...! سَأساعِدُالْفُقراءَ…! به فقيران كمك خواهم نمود...!   (لاتَ حینَ مَناصٍ)  زمان گريزي نمي باشد و هکَذا ابْتَلَعَتْهُ الأرضُ و ذَهَبَت الزِّینةُ و الْمَوکِبُ و القُصورُ ! و أصْبَحَ قارونُ عِبرةً لِلْأجْیالِ. واين چنين زمين اورابلعيد و زينت و كاروان وكاخ هايشان ازبين رفت!وقارون عبرتي گشت براي نسل ها.                                                                                                        طراحی درس جدیدالدرس الثالث عربی2 حسنعلی شربتدار  طرح درس   روش تدریس متن: خواندن متن توسط معلم جهت آشنایی با قرائت دانش آموزان خواندن چند دانش آموز از متن درس ترجمه کلمات برای دانش آموزان بصورت مجزا و مفصل و احیانا توضیح  بعضی از کلمات برای دانش آموزان. شرح حال مفصلی درباره موضوع متن درس ترجمه متن درس توسط دانش آموزان در کلاس و سطر به سطر ترجمه کامل متن توسط معلم                                روش تدریس قواعد:   به همان اندازه ای که تالیف شده است نه بیشتر از آن و نه کمتر ، برای دانش آموزان بر روی تخته و یا بوسیله کامپیوتر تدریس شود و توضیح داده شود. از مثالهای داخل متن درس نیز می توان سوال کرد و یا استفاده نمود. سوال از قواعد و یادگیری آن توسط معلم انجام شود.                                                          روش حل تمارین:       تمرینها برای حل نمودن توضیح داده شود. جلسه بعدی نوشتن تمرینها داخل دفترچه بازدید شود. تمرینها توسط دانش آموزان جواب داده شود.   روش تدریس کارگاه ترجمه:   کلمات جداشده ترجمه شود. جایگزینی کلمات عربی توسط دانش آموز انجام شود. ترجمه کلمات مورد نظر توسط دانش آموز جواب گویی شود.                 نص الدرس الثالث:         کَلِمةٌ عن الحجِ   ما هو الحجُ و علی مَنْ یَجِبُ؟ الحجُ مِن أعظمِ الواجباتِ الدینیّةِ عندَ المسلمینَ،لِأنّه إحدَی الدعائمِ الخمسِ التي بُنِیَ علیها الاسلامُ . و الحجُ هو الذهابُ إلی بیتِ اللهِ الحرامِ في الحجازِ و تأدیةُ اعمالٍ خاصةٍ في مواضعَ معیّنةٍ ، و قد فَرَضَه اللهُ علی کلِّ مَنْ إستطاع مَرّةً واحدةً في العمر . یکون الحجُ في الایامِ العَشرةِ الاُولی مِنْ شهرِ ذي الحِجة ، و تبتدﺉُ ایامُ الحجِ في السابعِ أو الثامنِ منه و تَنْتهِي في الثالثِ عشرَ منه.  مواقعُ الحجِ هي الکعبةُ المُشرََّفةُ ، مقامُ ابراهیمَ ، الصفا ، المَروةُ ، عَرفاتٌ ، مِنی و المُزدَلفةُ ، و اعمالُ الحج هي الاحرامُ ، الطوافُ ، صلاةُ الطوافِ ، السَعيُ بین الصفا و المَروة ، التقصیرُ ، الوقوفُ و الرميُ .     دراسة الکلمات:   یَجِبُ = مِن وَجَبَ الدعائم = الأرکان بُنِيَ = ساخته شده الذَهاب = رفتن مواضع = مرادفه « مواقع » إستطاعَ = تَمکَّنَ تبتدﺉُ = مِن « بَدَأَ » المُزدلفة = مکانٌ بین مِنی و عرفات التقصیر= یأخُذُ الحاجُ مِن شَعْرهِ أو أضافِره(مفرده ظُفْر) الرَمْي = پرتاب کردن سنگ   دراسة القواعد اعراب فرعی(اسم جمع مؤنث سالم – اسم غیر منصرف )   در درس قبل با 3 مورد اعراب فرعی آشنا شدیم که عبارتند از: اسمهای مثنی ، جمع مذکر سالم ، اسماء خمسه . در این درس با 2 مورد دیگر از اعراب فرعی آشنا می شویم . در این 2 مورد بجای حرکات اصلی در آخر کلمات ، حرکات دیگری می آید و لذا اعراب فرعی حرکت بجای حرکت اصلی می باشد. اسم جمع مؤنث سالم : اسمی است که در آخرش علامت جمع مؤنث سالم (ا ت ) می آید مانند: المعلمات ، المسلمات ، التلمیذات. اعراب جمع مؤنث سالم : این اسمها در حالت رفع و جر حرکت اصلی واعراب اصلی می پذیرند ولی زمانی که منصوب می شوند در حالت نصب اعراب فرعی دارند و بجای فتحه ، کسره می پذیرند. ولذا فقط در حالت نصب دارای اعراب فرعی می باشند مانند :  ذَهَبَتْ التلمیذاتُ                                        مِن التلمیذاتِ   فعل     فاعل رفع اصلی به ضمه                              جار    مجرور،جر به کسره اصلی        شاهَدْتُ التلمیذاتِ       فاعل   مفعول به-نصب به کسره فرعی   اسم غیر منصرف(الممنوع من الصرف ) اسم معرب رادر یک تقسیم بندی جدید می توانیم به منصرف و غیر منصرف تقسیم کنیم. اسم منصرف اسمی است که حرکت تنوین کسره را می پذیرد مانند : المعلمِ- معلمٌ – معلماً – معلمٍ اسم غیر منصرف اسمی است که حرکت تنوین و کسره را نمی پذیرد مانند: إبراهیم – أعظم – مواضع – مکة اعراب اسم غیر منصرف : این اسمها در حالت رفع و نصب حرکت اصلی ضمه و فتحه را می پذیرند و اعرابشان اصلی است ولی در حالت مجرور شدن بجای کسره ، فتحه را می پذیرند مانند: ذَهَبَ إبراهیمُ                                 شاهَدْتُ إبراهیمَ                فعل       فاعل-رفع اصلی به ضمه                                فاعل  مفعول به-نصب اصلی به فتحه مِنْ إبراهیمَ جار   مجرور-جر به فتحه فرعی   موارد اسمهای غیر منصرف: اسمها در چندین مورد غیر منصرف می شوند که از مهمترین آنها موارد زیر است: 1- اسم علم مؤنث مانند : مریم – فاطمة – زینب 2- اسم علم شهر و کشور مانند : ایران – اصفهان – مکة 3- اسم علم غیر عربی(ریشه عربی نداشته باشد) مانند:ابراهیم – یوسف – یعقوب 4- صفت بر وزن أفعَل(اسم تفضیل)مانند:أعظَم – أفضَل 5- صفت بر وزن أفعَل  فَعْلاء (صفت مشبهة- رنگها) مانند: أحْمَر حَمْراء- أخْضَر خَضْراء 6- جمع مکسر بر وزنهای مَفاعِل – مَفاعیل مانند : مَواضع- مَواقع- مَساجد/ مَفاتیح – مَصابیح   نکته ها:   نکته 1: گاهی بر وزن مفاعل و مفاعیل اول کلمه میم ندارد مانند: دَعائِم – جَوامِع – بَراهین – شَیاطین نکته 2 : اگر اسم غیر منصرف دارای ال باشد یا مضاف شود ، کسره می گیرد و جر آن اصلی می شود مانند:   مِنْ   أعظمِ الواجباتِ                     جار   مجرور-جراصلی-مضاف  إلی المساجدِ جار     مجرور-جر-اصلی   التمارین   التمرین الاول:   أکْمِل الفراغ مِن القوسینِ: 1- أرسلنا إلی ............ رسولاً   ( فرعونَ – فرعونِ ) 2- وَجَدْنا ......... ناجحاتٍ  ( الطالباتَ – الطالباتِ )   التمرین الثانی:   للاعراب و التحلیل الصرفی مِن الکلمات التی اُشیرإلیها بخط:   1- المعلماتُ یَکْتُبْنَ مقالاتٍ حولَ الحجِ 2- یذهبُ المسلمونَ إلی مکةَ في ایام الحجِ التمرین الثالث: عَیِّنْ الجواب الصحیحَ: 1- الزیتونُ شجرٌ ینبتُ في ...........  الف:فلسطینَ          ب:فلسطینِ       ج:فلسطینٍ 2- نَصَرکم اللهُ في ............   الف: مواطنٍ        ب:مواطنَ          ج:مواطنِ -إنَّ الحسناتِ یُذهِبْنَ.............  الف: السیئاتَ     ب:سیئاتٍ         ج:السیئاتِ التمرین الرابع: شَکِّلْ ما اُشیر الیها بخط: ذَهَبَتْ التلمیذات إلی مازندران  و شاهَدْنَ غابات جمیلة کارگاه ترجمة: جای خالی متن عربی را ازکلمات زیرپرکنید وسپس درترجمه متن جای خالی ترجمه را پرکنید: « مائدةٍ- العلماءِ- یَسْتمِعُ- أصحابِها- ذهابُ- البیتِ » قالَ الحکیمُ : ثمانیةٌ تَجلِبُ الذِلةَ علی .......وهي جلوس الرجل علی ........لَم یُدعَ إلیها، والتآمُرعلی صاحِبِ ........والطَمَعُ عن الاحسانِ مِن الاعداءِ و........المرءِ إلی حدیثِ إثنینِ لم یُدْخلاه بینهما ، و إحتقار ...... و جُلوسُ المَرءِ فوقَ مرتبته و التکلم عند مَن لا ..... إلی الکلامِ ، و مُصادقَةُ مَنْ لیسَ بِأهلِه. حکیمی گفت : هشت مورد است که .......... را برای صاحبش می آورد و آنها عبارتند از :.......... بر سر سفره غذایی که به آن دعوت نشده است ، و توطئه بر علیه صاحب خانه ، و طمع داشتن به .........   و رفتن انسان به شنیدن سخن دو نفری که او را بین خود راه نمی دهند ، و ............ و نشستن انسان در مقامی بالاتر از خودش و .......... در نزد کسی که به سخن گوش نمی دهد ، و ........... با کسی که سزاوار آن نیست. [1] - نوح به ساختن کشتی پرداخت و هر کس از قومش بر او می گذشت وی را مسخره و استهذاء می کرد. [2] - بازهمان شخص با ایمان به فرعونیان گفت ، ای قوم من بر شما می ترسم ازروزی مانند روز سخت احزاب .